Çözümü göster
Apolar moleküller arasında yalnızca anlık dipollerden kaynaklanan London kuvvetleri bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Su molekülleri birbirine sıkıca tutunduğu için su oda sıcaklığında sıvıdır; benzer büyüklükteki metan molekülleri ise birbirini çok zayıf çektiği için metan gazdır. Moleküllerin, atomların ve iyonların birbirini çekmesini sağlayan bu kuvvetlere moleküller arası etkileşimler denir. Bu etkileşimler kimyasal bağlardan çok daha zayıftır, ama maddenin hâlini ve fiziksel özelliklerini belirler.
Etkileşimin türü, etkileşen taneciklerin türüne bağlıdır: atom, iyon, polar molekül ya da apolar molekül. İki tanecik belirlendiğinde etkileşim adlandırılabilir.
• İyon – polar molekül: iyon-dipol etkileşimi (tuzun suda çözünmesi).
• Polar molekül – polar molekül: dipol-dipol etkileşimi (HCl molekülleri arasında).
• Polar molekül – apolar molekül: dipol-indüklenmiş dipol etkileşimi (O₂'nin suda az çözünmesi).
• İyon – apolar molekül: iyon-indüklenmiş dipol etkileşimi.
• Apolar molekül – apolar molekül, soy gaz atomları: London kuvvetleri (indüklenmiş dipol-indüklenmiş dipol).
Hidrojen atomu F, O veya N gibi çok elektronegatif ve küçük bir atoma bağlı olduğunda, başka bir moleküldeki F, O veya N atomunun ortaklanmamış elektron çifti ile güçlü bir etkileşim kurar. Bu özel dipol-dipol etkileşimine hidrojen bağı denir. H₂O, NH₃, HF ve alkoller hidrojen bağı yapar. Hidrojen bağı, adında "bağ" geçse de kimyasal bağ değil, moleküller arası bir etkileşimdir. CH₄'te hidrojen karbona bağlı olduğu için hidrojen bağı oluşmaz.
Apolar moleküllerde elektronların anlık dağılımı geçici dipoller oluşturur; bu geçici dipoller komşu moleküllerde de dipol oluşturur (indüklenmiş dipol). Bu zayıf çekim London kuvvetidir ve bütün taneciklerde bulunur. Molekül büyüdükçe ve elektron sayısı arttıkça elektron bulutu daha kolay kutuplanır, London kuvvetleri güçlenir. Bu yüzden F₂ ve Cl₂ gaz, Br₂ sıvı, I₂ katıdır.
Dipol-dipol, dipol-indüklenmiş dipol ve London kuvvetleri birlikte van der Waals etkileşimleri olarak adlandırılır.
Örnek 1. NaCl'nin suda çözünmesi sırasında Na⁺ iyonları ile su molekülleri arasında hangi etkileşim oluşur?
Na⁺ bir iyon, su ise polar bir moleküldür. Na⁺ iyonu su moleküllerinin kısmi negatif oksijen uçlarını çeker. Bu etkileşim iyon-dipol etkileşimidir.
Örnek 2. NH₃, CH₄ ve HCl moleküllerinden hangileri kendi molekülleri arasında hidrojen bağı yapar?
Hidrojen bağı için H'nin F, O veya N'ye bağlı olması gerekir. NH₃'te H azota bağlıdır; hidrojen bağı yapar. CH₄'te H karbona, HCl'de H klora bağlıdır; bu moleküller kendi aralarında hidrojen bağı yapmaz (HCl molekülleri arasında dipol-dipol etkileşimi vardır).
Örnek 3. Cl₂ oda sıcaklığında gaz, I₂ katıdır. Bu fark nasıl açıklanır?
İki molekül de apolardır ve aralarında yalnız London kuvvetleri vardır. I₂ molekülü daha büyük ve daha çok elektronlu olduğu için elektron bulutu daha kolay kutuplanır; London kuvvetleri daha güçlüdür. Bu yüzden I₂ molekülleri birbirini daha çok çeker ve oda sıcaklığında katıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.