MegaSoru

Moleküller Arası Etkileşimler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Moleküller Arası Etkileşimler Konu Anlatımı

Su molekülleri birbirine sıkıca tutunduğu için su oda sıcaklığında sıvıdır; benzer büyüklükteki metan molekülleri ise birbirini çok zayıf çektiği için metan gazdır. Moleküllerin, atomların ve iyonların birbirini çekmesini sağlayan bu kuvvetlere moleküller arası etkileşimler denir. Bu etkileşimler kimyasal bağlardan çok daha zayıftır, ama maddenin hâlini ve fiziksel özelliklerini belirler.

Sınıflandırma ölçütü

Etkileşimin türü, etkileşen taneciklerin türüne bağlıdır: atom, iyon, polar molekül ya da apolar molekül. İki tanecik belirlendiğinde etkileşim adlandırılabilir.
• İyon – polar molekül: iyon-dipol etkileşimi (tuzun suda çözünmesi).
• Polar molekül – polar molekül: dipol-dipol etkileşimi (HCl molekülleri arasında).
• Polar molekül – apolar molekül: dipol-indüklenmiş dipol etkileşimi (O₂'nin suda az çözünmesi).
• İyon – apolar molekül: iyon-indüklenmiş dipol etkileşimi.
• Apolar molekül – apolar molekül, soy gaz atomları: London kuvvetleri (indüklenmiş dipol-indüklenmiş dipol).

Hidrojen bağı

Hidrojen atomu F, O veya N gibi çok elektronegatif ve küçük bir atoma bağlı olduğunda, başka bir moleküldeki F, O veya N atomunun ortaklanmamış elektron çifti ile güçlü bir etkileşim kurar. Bu özel dipol-dipol etkileşimine hidrojen bağı denir. H₂O, NH₃, HF ve alkoller hidrojen bağı yapar. Hidrojen bağı, adında "bağ" geçse de kimyasal bağ değil, moleküller arası bir etkileşimdir. CH₄'te hidrojen karbona bağlı olduğu için hidrojen bağı oluşmaz.

London kuvvetleri ve van der Waals etkileşimleri

Apolar moleküllerde elektronların anlık dağılımı geçici dipoller oluşturur; bu geçici dipoller komşu moleküllerde de dipol oluşturur (indüklenmiş dipol). Bu zayıf çekim London kuvvetidir ve bütün taneciklerde bulunur. Molekül büyüdükçe ve elektron sayısı arttıkça elektron bulutu daha kolay kutuplanır, London kuvvetleri güçlenir. Bu yüzden F₂ ve Cl₂ gaz, Br₂ sıvı, I₂ katıdır.
Dipol-dipol, dipol-indüklenmiş dipol ve London kuvvetleri birlikte van der Waals etkileşimleri olarak adlandırılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. NaCl'nin suda çözünmesi sırasında Na⁺ iyonları ile su molekülleri arasında hangi etkileşim oluşur?

Na⁺ bir iyon, su ise polar bir moleküldür. Na⁺ iyonu su moleküllerinin kısmi negatif oksijen uçlarını çeker. Bu etkileşim iyon-dipol etkileşimidir.

Örnek 2. NH₃, CH₄ ve HCl moleküllerinden hangileri kendi molekülleri arasında hidrojen bağı yapar?

Hidrojen bağı için H'nin F, O veya N'ye bağlı olması gerekir. NH₃'te H azota bağlıdır; hidrojen bağı yapar. CH₄'te H karbona, HCl'de H klora bağlıdır; bu moleküller kendi aralarında hidrojen bağı yapmaz (HCl molekülleri arasında dipol-dipol etkileşimi vardır).

Örnek 3. Cl₂ oda sıcaklığında gaz, I₂ katıdır. Bu fark nasıl açıklanır?

İki molekül de apolardır ve aralarında yalnız London kuvvetleri vardır. I₂ molekülü daha büyük ve daha çok elektronlu olduğu için elektron bulutu daha kolay kutuplanır; London kuvvetleri daha güçlüdür. Bu yüzden I₂ molekülleri birbirini daha çok çeker ve oda sıcaklığında katıdır.

Özetle

  • Etkileşim türü, etkileşen taneciklerin türüne (atom, iyon, polar, apolar molekül) göre belirlenir.
  • Hidrojen bağı, F, O veya N'ye bağlı H ile başka bir F, O veya N arasındaki güçlü etkileşimdir.
  • London kuvvetleri bütün taneciklerde bulunur ve molekül büyüdükçe güçlenir.
  • Moleküller arası etkileşimler kimyasal bağlardan daha zayıftır ama maddenin fiziksel hâlini belirler.
  • Hidrojen bağı adına rağmen kimyasal bağ değil, moleküller arası etkileşimdir.

Moleküller Arası Etkileşimler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Apolar CH₄ molekülleri arasındaki tek etkileşim türü hangisidir?
ALondon kuvvetleri
BHidrojen bağı
CDipol-dipol etkileşimi
Dİyon-dipol etkileşimi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Apolar moleküller arasında yalnızca anlık dipollerden kaynaklanan London kuvvetleri bulunur.
2Kolay
Sofra tuzu suda çözündüğünde Na⁺ iyonları ile su molekülleri arasında hangi etkileşim oluşur?
ALondon
Bİyon-dipol
CDipol-dipol
DMetalik bağ
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yüklü Na⁺ iyonu polar su molekülünün kısmi negatif oksijen ucunu çeker; bu iyon-dipol etkileşimidir.
3Orta
HCl molekülleri arasındaki baskın etkileşim hangisidir?
AHidrojen bağı
Bİyon-dipol
CDipol-dipol
Dİyon-indüklenmiş dipol
Çözümü göster
Doğru cevap: C
HCl polar bir moleküldür; hidrojen F, O ya da N'ye bağlı olmadığı için hidrojen bağı yapmaz, baskın etkileşim dipol-dipoldür.
4Orta
Suda çözünmüş oksijen (O₂) molekülleri ile su molekülleri arasındaki etkileşim hangisidir?
AHidrojen bağı
Bİyon-dipol
CDipol-dipol
DDipol-indüklenmiş dipol
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Polar su molekülü apolar O₂ molekülünde geçici bir dipol oluşturur (indükler); etkileşim dipol-indüklenmiş dipoldür.
5Zor
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
ANH₃ – NH₃: hidrojen bağı
BHCl – HCl: dipol-dipol
CHe – He: London
DN₂ – N₂: dipol-dipol
Çözümü göster
Doğru cevap: D
N₂ apolardır; N₂ molekülleri arasında yalnızca London kuvvetleri vardır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular