Çözümü göster
Alerjik yanıtı tetikleyen yapı çoğalan bir etken olmak zorunda değildir. Enfeksiyon etkeni rolü ayrı bir süreçtir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bahar aylarında bazı kişilerde hapşırma ve burun akıntısı başlar; başkalarında hiçbir belirti görülmez. Aynı polen herkese zarar vermez ama bazı bağışıklık sistemlerinde aşırı yanıt doğurur. Bu bölümde alerjik tepkilerin nasıl oluştuğu ve alerji hakkındaki bilgilerin nasıl değerlendirileceği ele alınır.
Enfeksiyon etkenleri (bakteri, virüs gibi) bedene girip hastalık yapar. Alerjenler ise çoğu kişi için zararsız olan polen, toz akarı ya da bazı besinler gibi maddelerdir ve duyarlı kişilerde aşırı bağışıklık yanıtına yol açar. Alerjen canlı bir mikrop olmak zorunda değildir ve bulaşıcı değildir.
Alerjinin basitleştirilmiş modeli iki basamaktadır:
• Duyarlanma: duyarlı kişi alerjenle ilk kez karşılaştığında bağışıklık sistemi alerjene özgü IgE antikorları üretir. Bu antikorlar mast hücrelerine bağlanır.
• Yanıt: kişi alerjenle yeniden karşılaşınca alerjen mast hücrelerindeki IgE ye bağlanır; hücreler histamin gibi maddeler salar ve hapşırma, kaşıntı, akıntı gibi belirtiler ortaya çıkar.
Burada anlatılan model eğitim amaçlı bir basitleştirmedir ve bireysel tanı ya da tedavi kararı için kullanılmaz.
Alerjiyle ilgili bir merak araştırılabilir soruya dönüştürülürken ölçülebilir ve sınanabilir bir ifade kurulur. Toplanan bilgiyi değerlendirirken şunlara bakılır:
• Kaynak güvenilir mi, yöntem açık mı, örneklem yeterli mi?
• Tek bir olaydan ya da tek bir kişinin deneyiminden genel kural çıkarılıyor mu?
• Tekrarlanan raporlar aynı kaynaktan mı geliyor? Aynı kaynağın tekrarı bağımsız bir kanıt sayılmaz.
Oran karşılaştırmasında paydalar da gözetilir: 10 kişiden 4 ü ile 30 kişiden 6 sı aynı değildir.
Hapşırma, gözde sulanma ya da burun akıntısı soğuk algınlığında da görülür; belirti tek başına kesin alerjeni göstermez. Toplam IgE düzeyi, belirli bir alerjene özgü IgE düzeyi ile aynı şey değildir. Maruziyet kaydı ile belirti arasındaki zamansal ilişki ipucu verir ama tek başına neden kanıtı oluşturmaz. Kesin sonuç için kontrollü ve tekrarlı verilere ihtiyaç vardır.
Örnek 1. Bir kişi polenle karşılaştığında hapşırıyor; polenin bir enfeksiyon etkeni olup olmadığı sorulursa ne cevap verilir?
Polen bir enfeksiyon etkeni değil alerjendir. Hastalık yapan bir mikrop değildir, duyarlı kişide aşırı bağışıklık yanıtı doğurur.
Örnek 2. Bir kullanıcı sosyal medyada “bu yiyecek bana alerji yaptı, herkese yapar” diyor. Bu bilgiyi değerlendirirken hangi sorulara bakılır?
Tek bir kişinin deneyimi mi? Kaynak ve yöntem belli mi? Başka kişilerde ve kontrollü karşılaştırmada da görülüyor mu? Tek kişiden herkese genelleme yapılamaz.
Örnek 3. A grubunda 10 kişiden 4 ü, B grubunda 30 kişiden 6 sı belirti göstermiştir. Hangi grupta oran daha yüksektir?
A grubunda 4/10 = %40, B grubunda 6/30 = %20 tir; A grubunda oran daha yüksektir. Sayı değil oran karşılaştırılır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.