Çözümü göster
Beyin ve omurilik merkezî sistemin temel parçalarıdır. Vücuda uzanan sinirlerle bağlantılı çalışırlar.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir topu yakalamak için gözle görür, beyinle değerlendirir, kolla uzanırsınız. Bu eylemde sinir sisteminin farklı bölümleri farklı görevler üstlenir. Bu bölümde insan sinir sisteminin yapısı, bölümler arasındaki iş bölümü ve bilgi akışı ele alınır.
İnsan sinir sistemi iki ana bölümden oluşur:
• Merkezî sinir sistemi: beyin ve omurilik. Bilgiyi toplar, değerlendirir ve yanıtı belirler.
• Çevresel sinir sistemi: beyin ve omurilik dışındaki sinirler ve ganglionlar. Bilgiyi merkeze getirir ya da merkezden organlara taşır.
Merkez, bilgi işleyen bölgedir; çevresel sinirler ise merkez ile vücudun geri kalanı arasındaki iletim yoludur.
Beyin kendi içinde işlevsel bölümlere ayrılır:
• Büyük beyin: düşünme, bellek, bilinçli algı ve istemli hareketlerin başlatılması.
• Beyincik: hareketlerin düzgün ve uyumlu yapılması, dengenin korunması.
• Hipotalamus: vücut sıcaklığı, susama, açlık gibi iç dengeyi izleyen bütünleştirici merkez.
• Beyin sapı: beyni omuriliğe bağlar; solunum ve kalp atışı gibi yaşamsal işlevlerin denetiminde rol alır.
Omurilik ise beyin ile vücut arasında yol görevi görür ve bazı hızlı tepkilerin (refleks) merkezidir. Beyin kabuğundaki lobların ayrıntısı bu bölümün konusu değildir.
Görevlerine göre üç tür nöron ayırt edilir:
• Duyu nöronu: reseptörden merkezî sinir sistemine bilgi taşır.
• Ara nöron: merkezî sinir sisteminde bilgiyi işler ve nöronları bağlar.
• Motor nöron: merkezden efektöre (kas ya da bez) yanıtı taşır.
Bilgi akışı şöyledir: reseptör → duyu nöronu → merkez (ara nöron) → motor nöron → efektör. Akışın herhangi bir noktası kesilirse yanıt oluşmaz ya da değişir.
Bir tepkinin eksik olması bu üç basamaktan hangisinin bozulduğuna bağlıdır. Giriş (duyu) bozuksa uyaran algılanmaz; işleme bozuksa uyaran alınsa bile yorumlanamaz; çıkış (motor) bozuksa yanıt kasa ulaşmaz. Bir haritada okun eksik olması bağlantının bulunmadığını kanıtlamaz; yalnız o yolun çizilmediğini gösterir.
Örnek 1. Parmağa batan iğneye verilen yanıtta bilgi hangi sırayla iletilir? Sırayı yazınız.
Reseptör → duyu nöronu → omurilik (ara nöron) → motor nöron → kas.
Örnek 2. Bir hastada duyu nöronları sağlam, motor nöronlar kesik. Hasta dokunmayı hisseder mi, kasını oynatabilir mi?
Dokunmayı hisseder, çünkü duyu yolu sağlamdır. Kasını oynatamaz, çünkü yanıt kasa ulaşmaz.
Örnek 3. Bir yolda duyu nöronunda 6 ms, merkezde 2 ms, motor nöronda 6 ms, kasta 4 ms geçen sürelerle tepki toplam kaç ms sürer?
6 + 2 + 6 + 4 = 18 ms.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.