MegaSoru

Refleks Yolları ve Tepkinin Yorumlanması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Refleks Yolları ve Tepkinin Yorumlanması Konu Anlatımı

Sıcak bir yüzeye dokunduğunuzda elinizi “düşünmeden” çekersiniz; dizinize küçük bir çekiçle vurulduğunda bacağınız kendiliğinden sıçrar. Bu ani ve istemsiz tepkiler refleks adıyla anılır. Bu bölümde refleks yolu ve bunun yorumlanması ele alınır.

Refleks ve refleks yayı

Refleks, bir uyarana verilen hızlı, istemsiz ve kalıplaşmış tepkidir. Refleksin gerçekleştiği yola refleks yayı denir:
• Reseptör uyaranı alır.
• Duyu nöronu sinyali merkeze taşır.
• Merkez (omurilik ya da beyin sapı) sinyali değerlendirir.
• Motor nöron yanıtı efektöre taşır.
• Efektör (kas ya da bez) tepkiyi gerçekleştirir.
Bazı yollarda merkezde bir ya da birden çok ara nöron bulunur; bazılarında duyu nöronu motor nöronla doğrudan sinaps yapar.

Refleks örnekleri

Günlük hayattan örnekler yolun farklı kısımlarını gösterir:
• Diz kapağı refleksi: tendona vurulması kası gerer; omurilik üzerinden uyluk kası kasılır ve bacak öne sıçrar. Duyu nöronu ile motor nöron doğrudan sinaps yapar.
• Çekilme refleksi: sıcak ya da keskin bir nesneye dokunan el omurilikteki ara nöronlar aracılığıyla geri çekilir.
• Göz bebeği refleksi: parlak ışıkta göz bebeği küçülür; merkez beyin sapıdır.
• Yutkunma refleksi: besin yutağa ulaşınca otomatik yutma hareketi başlar; merkez beyin sapıdır.

Refleks neden hızlıdır?

Refleks yolu kısadır ve yanıt için büyük beynin değerlendirmesi beklenmez. Omurilikte işlenen bir refleks sinyali aynı anda beyne de ulaşır; böylece kişi olayı sonradan fark eder ve hisseder. Yani refleks istemsizdir ama beyin tarafından fark edilmeyeceği anlamına gelmez.

Kayıt ve model

Diz refleksi gibi bir kayıt modele dönüştürülürken uyaran, reseptör, yol üzerindeki nöronlar, merkez ve efektör etiketlenir. Bir yorumda işaret yönleri (uyarıcı + ve engelleyici −) ayrı yazılmalıdır; uyaran uyaranla, yanıt yanıtla karıştırılmamalıdır. Merkez omurilik ya da beyin sapı olabilir; refleksin türüne göre değişir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Diz kapağı refleksinde yol hangi sırayla ilerler? Efektör nedir?

Reseptör (kas içi gerilme alıcısı) → duyu nöronu → omurilik → motor nöron → uyluk kası. Efektör uyluk kasıdır.

Örnek 2. Parlak ışığa maruz kalan gözde göz bebeği küçülüyor. Bu tepkide uyaran, merkez ve efektör nedir?

Uyaran parlak ışık, merkez beyin sapı, efektör göz bebeğini küçülten kastır.

Örnek 3. Bir öğrenci “refleksin gerçekleşmesi için büyük beyin şarttır” diyor. Bu ifade doğru mudur?

Doğru değildir. Çekilme ve diz refleksleri omurilik düzeyinde gerçekleşir. Beyin sonradan olayı fark eder ama refleksin oluşması için gerekli değildir.

Özetle

  • Refleks hızlı, istemsiz ve kalıplaşmış bir tepkidir.
  • Refleks yayı reseptör, duyu nöronu, merkez, motor nöron ve efektörden oluşur.
  • Diz refleksinde duyu nöronu motor nöronla doğrudan sinaps yapar; çekilme refleksinde ara nöronlar bulunur.
  • Merkez omurilik ya da beyin sapı olabilir; büyük beyin refleksin oluşması için gerekli değildir.
  • Refleks sinyali beyne de ulaşır ve olay sonradan fark edilir.

Refleks Yolları ve Tepkinin Yorumlanması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hazır göz kaydında ışık şiddeti artırıldıktan sonra göz bebeğinin çapı azalmıştır. Uyaran–yanıt çifti hangisidir?
AÇap azalması–ışık şiddeti artışı
Bİrisin varlığı–retinanın varlığı
CIşık şiddeti artışı–göz bebeği çapının azalması
DKayıt süresi–kişinin adı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Uyaran çevresel ışık değişimi, yanıt ise göz bebeği çapındaki değişimdir. Yapıların varlığı bu çiftin yerine geçmez.
2Kolay
Bir refleks modeli reseptör, duyu yolu, merkez, motor yol ve kas içerir. Doğru işlev sırası hangisidir?
AReseptör → motor yol → merkez → duyu yolu → kas
BReseptör → duyu yolu → merkez → motor yol → kas
CKas → motor yol → merkez → reseptör
DMerkez → reseptör → kas → duyu yolu
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Duyu yolu merkeze giriş, motor yol efektöre çıkış taşır. Kas bu modelde yanıtı gerçekleştiren dokudur.
3Orta
Bir ışık refleksi modelinde retina ışığı alır, beyin sapındaki ilgili devre işleme katılır, iristeki kas çapı değiştirir. Efektör hangisidir?
Aİristeki ilgili kas
BRetina
CBeyin sapındaki devre
DDuyu yolu
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Efektör motor etkinin ulaştığı ve yanıtı oluşturan yapıdır. Göz bebeği bir açıklıktır; çapı iris kaslarıyla düzenlenir.
4Orta
Hazır diz kapağı animasyonunda tendon aracılığıyla ön uyluk kası kısa süre gerilir; kastaki gerilme alıcıları duyu bilgisini başlatır. İlk alım olayı hangisidir?
ATendonun bütün işlemi tek başına bilinçli yorumlaması
BDeriye ait her alıcının aynı anda zorunlu etkinleşmesi
CKas gerilmesinin alıcılarca algılanması
DMotor nöronun kas yerine dış uyaranı ilk alması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Tendona ilişkin mekanik olay kas gerilmesine aktarılmıştır. Bu kayıtta duyu başlangıcı kas içindeki gerilme alıcısıdır.
5Zor
Bir şemada deriden merkeze giden P yolu motor, merkezden kasa giden Q yolu duyu diye yazılmıştır. Bağlantıların kendisi doğru, yalnız adlar yanlıştır. Hangi düzeltme gerekir?
AP duyu, Q motor olarak yeniden etiketlenmelidir
BOklar ters çevrilip adlar aynen bırakılmalıdır
CReseptör ile kasın adları değiştirilmelidir
DMerkez tamamen çıkarılmalıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Rol adı kaynağa ve hedefe göre konur. Düzeltme bağlantıları değil iki yanlış etiketi değiştirmektir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular