Çözümü göster
Uyaran çevresel ışık değişimi, yanıt ise göz bebeği çapındaki değişimdir. Yapıların varlığı bu çiftin yerine geçmez.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Sıcak bir yüzeye dokunduğunuzda elinizi “düşünmeden” çekersiniz; dizinize küçük bir çekiçle vurulduğunda bacağınız kendiliğinden sıçrar. Bu ani ve istemsiz tepkiler refleks adıyla anılır. Bu bölümde refleks yolu ve bunun yorumlanması ele alınır.
Refleks, bir uyarana verilen hızlı, istemsiz ve kalıplaşmış tepkidir. Refleksin gerçekleştiği yola refleks yayı denir:
• Reseptör uyaranı alır.
• Duyu nöronu sinyali merkeze taşır.
• Merkez (omurilik ya da beyin sapı) sinyali değerlendirir.
• Motor nöron yanıtı efektöre taşır.
• Efektör (kas ya da bez) tepkiyi gerçekleştirir.
Bazı yollarda merkezde bir ya da birden çok ara nöron bulunur; bazılarında duyu nöronu motor nöronla doğrudan sinaps yapar.
Günlük hayattan örnekler yolun farklı kısımlarını gösterir:
• Diz kapağı refleksi: tendona vurulması kası gerer; omurilik üzerinden uyluk kası kasılır ve bacak öne sıçrar. Duyu nöronu ile motor nöron doğrudan sinaps yapar.
• Çekilme refleksi: sıcak ya da keskin bir nesneye dokunan el omurilikteki ara nöronlar aracılığıyla geri çekilir.
• Göz bebeği refleksi: parlak ışıkta göz bebeği küçülür; merkez beyin sapıdır.
• Yutkunma refleksi: besin yutağa ulaşınca otomatik yutma hareketi başlar; merkez beyin sapıdır.
Refleks yolu kısadır ve yanıt için büyük beynin değerlendirmesi beklenmez. Omurilikte işlenen bir refleks sinyali aynı anda beyne de ulaşır; böylece kişi olayı sonradan fark eder ve hisseder. Yani refleks istemsizdir ama beyin tarafından fark edilmeyeceği anlamına gelmez.
Diz refleksi gibi bir kayıt modele dönüştürülürken uyaran, reseptör, yol üzerindeki nöronlar, merkez ve efektör etiketlenir. Bir yorumda işaret yönleri (uyarıcı + ve engelleyici −) ayrı yazılmalıdır; uyaran uyaranla, yanıt yanıtla karıştırılmamalıdır. Merkez omurilik ya da beyin sapı olabilir; refleksin türüne göre değişir.
Örnek 1. Diz kapağı refleksinde yol hangi sırayla ilerler? Efektör nedir?
Reseptör (kas içi gerilme alıcısı) → duyu nöronu → omurilik → motor nöron → uyluk kası. Efektör uyluk kasıdır.
Örnek 2. Parlak ışığa maruz kalan gözde göz bebeği küçülüyor. Bu tepkide uyaran, merkez ve efektör nedir?
Uyaran parlak ışık, merkez beyin sapı, efektör göz bebeğini küçülten kastır.
Örnek 3. Bir öğrenci “refleksin gerçekleşmesi için büyük beyin şarttır” diyor. Bu ifade doğru mudur?
Doğru değildir. Çekilme ve diz refleksleri omurilik düzeyinde gerçekleşir. Beyin sonradan olayı fark eder ama refleksin oluşması için gerekli değildir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.