Çözümü göster
Etilen gaz halindeki bitkisel hormondur. Olgunlaşmaya duyarlı meyvelerde olgunlaşma süreçlerini hızlandırabilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir fidanın ucunu budadığınızda yan dalların çoğaldığını, kasada bekleyen muzun yanındaki elmayla birlikte daha çabuk sarardığını görürsünüz. Bu olaylar bitki hormonlarının etkisiyle açıklanır. Bu bölümde beş temel bitki hormonunun etkileri ve bu etkileri gösteren deneylerin nasıl yorumlanacağı ele alınır.
Bitki hormonları, bitkinin bir bölgesinde üretilen ve çok az miktarda bile büyüme ile gelişmeyi etkileyen kimyasal sinyal maddeleridir. Bu bölümde beş hormon incelenir:
• Oksin: hücre uzamasını artırır, ışığa ve yer çekimine yönelmede rol oynar, uç tomurcuğun yan tomurcukların gelişimini engellemesine (apikal dominans) yol açar.
• Sitokinin: hücre bölünmesini uyarır, yan tomurcukların gelişimini destekler, yaşlanmayı geciktirir.
• Giberellin: gövde uzamasını, tohum çimlenmesini ve meyve büyümesini destekler.
• Etilen: gaz hâlindeki hormondur; meyve olgunlaşmasını ve yaprak dökülmesini hızlandırır.
• Absisik asit: tohum dormansisini (uyku hâlini) sürdürür, su kıtlığında stomaların kapanmasını sağlar, büyümeyi engeller.
Bir hormonun etkisi her organda aynı olmayabilir. Aynı hormon farklı organlarda ya da farklı derişimlerde uyarıcı veya engelleyici etki gösterebilir. Bu nedenle “şu hormon şu işi yapar” biçimindeki kesin bir kural yerine, verilen koşulda hangi organın hangi tepkiyi verdiğine bakmak gerekir. Hormon adlarının ezberi tek başına yeterli değildir; verilen deney verisinden etkiyi okuyabilmek esastır.
İyi tasarlanmış bir hormon deneyinde:
• Hormon uygulanan grup ile uygulanmayan kontrol grubu aynı koşullarda tutulur.
• Yalnız hormon uygulaması değiştirilir; ışık, sıcaklık, su ve bitki yaşı eşit tutulur.
• Ölçülen nicelik (uzunluk, yaprak sayısı, çimlenme oranı) her grupta tekrarlı ölçülür.
Hormon uygulanan grupta, kontrole göre görülen fark hormona bağlanabilir. Kontrol grubu olmayan bir deneyden kesin sonuç çıkarılamaz.
Farklı hormonlar bazı etkileri paylaşabilir: oksin de giberellin de gövde uzamasını artırabilir. İki maddenin aynı sonucu vermesi onların aynı hormon olduğunu göstermez. Aynı şekilde bir etkinin görülmesi başka etkenlerin devre dışı olduğunu da kanıtlamaz. Deneyde hangi etkenlerin kontrol edildiğine bakılarak, verinin neyi desteklediği ve neyi desteklemediği ayrı ayrı yazılır.
Örnek 1. Bir bitkinin uç tomurcuğu kesiliyor ve yan tomurcuklar hızla gelişiyor. Kesik yüzeye oksin sürülünce yan tomurcuk gelişimi yeniden engelleniyor. Bu sonuç hangi olayı destekler?
Apikal dominansı destekler: uç tomurcuk oksin üreterek yan tomurcuk gelişimini engeller. Uç kesilince oksin kaynağı kalkar, oksin sürülünce engelleme geri gelir.
Örnek 2. Olgunlaşmamış bir muzun yanına olgun bir elma konuluyor ve muz yalnız bırakılan muza göre daha çabuk sarıyor. Hangi hormon düşünülebilir? Kesin sonuç için neye ihtiyaç vardır?
Olgunlaşmayı hızlandıran gaz hormon olan etilen düşünülebilir. Kesin sonuç için aynı koşulda yalnız bırakılan bir kontrol muzu ve elmanın etilen yaydığına ilişkin ek ölçüm gerekir.
Örnek 3. Su kıtlığı yaşayan bir bitkide stomalar kapanıyor. Bu tepkiye hangi hormon katkı verir?
Absisik asit. Su kıtlığında stomaların kapanmasını sağlayarak su kaybını azaltır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.