MegaSoru

Bitkisel Hormonlar: Etki ve Deney Kanıtı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Bitkisel Hormonlar: Etki ve Deney Kanıtı Konu Anlatımı

Bir fidanın ucunu budadığınızda yan dalların çoğaldığını, kasada bekleyen muzun yanındaki elmayla birlikte daha çabuk sarardığını görürsünüz. Bu olaylar bitki hormonlarının etkisiyle açıklanır. Bu bölümde beş temel bitki hormonunun etkileri ve bu etkileri gösteren deneylerin nasıl yorumlanacağı ele alınır.

Bitki hormonları ve temel etkileri

Bitki hormonları, bitkinin bir bölgesinde üretilen ve çok az miktarda bile büyüme ile gelişmeyi etkileyen kimyasal sinyal maddeleridir. Bu bölümde beş hormon incelenir:
• Oksin: hücre uzamasını artırır, ışığa ve yer çekimine yönelmede rol oynar, uç tomurcuğun yan tomurcukların gelişimini engellemesine (apikal dominans) yol açar.
• Sitokinin: hücre bölünmesini uyarır, yan tomurcukların gelişimini destekler, yaşlanmayı geciktirir.
• Giberellin: gövde uzamasını, tohum çimlenmesini ve meyve büyümesini destekler.
• Etilen: gaz hâlindeki hormondur; meyve olgunlaşmasını ve yaprak dökülmesini hızlandırır.
• Absisik asit: tohum dormansisini (uyku hâlini) sürdürür, su kıtlığında stomaların kapanmasını sağlar, büyümeyi engeller.

Etki; organa, koşula ve doza bağlıdır

Bir hormonun etkisi her organda aynı olmayabilir. Aynı hormon farklı organlarda ya da farklı derişimlerde uyarıcı veya engelleyici etki gösterebilir. Bu nedenle “şu hormon şu işi yapar” biçimindeki kesin bir kural yerine, verilen koşulda hangi organın hangi tepkiyi verdiğine bakmak gerekir. Hormon adlarının ezberi tek başına yeterli değildir; verilen deney verisinden etkiyi okuyabilmek esastır.

Hormon etkisini gösteren deney

İyi tasarlanmış bir hormon deneyinde:
• Hormon uygulanan grup ile uygulanmayan kontrol grubu aynı koşullarda tutulur.
• Yalnız hormon uygulaması değiştirilir; ışık, sıcaklık, su ve bitki yaşı eşit tutulur.
• Ölçülen nicelik (uzunluk, yaprak sayısı, çimlenme oranı) her grupta tekrarlı ölçülür.
Hormon uygulanan grupta, kontrole göre görülen fark hormona bağlanabilir. Kontrol grubu olmayan bir deneyden kesin sonuç çıkarılamaz.

Etki benzerliği ve çıkarım sınırı

Farklı hormonlar bazı etkileri paylaşabilir: oksin de giberellin de gövde uzamasını artırabilir. İki maddenin aynı sonucu vermesi onların aynı hormon olduğunu göstermez. Aynı şekilde bir etkinin görülmesi başka etkenlerin devre dışı olduğunu da kanıtlamaz. Deneyde hangi etkenlerin kontrol edildiğine bakılarak, verinin neyi desteklediği ve neyi desteklemediği ayrı ayrı yazılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir bitkinin uç tomurcuğu kesiliyor ve yan tomurcuklar hızla gelişiyor. Kesik yüzeye oksin sürülünce yan tomurcuk gelişimi yeniden engelleniyor. Bu sonuç hangi olayı destekler?

Apikal dominansı destekler: uç tomurcuk oksin üreterek yan tomurcuk gelişimini engeller. Uç kesilince oksin kaynağı kalkar, oksin sürülünce engelleme geri gelir.

Örnek 2. Olgunlaşmamış bir muzun yanına olgun bir elma konuluyor ve muz yalnız bırakılan muza göre daha çabuk sarıyor. Hangi hormon düşünülebilir? Kesin sonuç için neye ihtiyaç vardır?

Olgunlaşmayı hızlandıran gaz hormon olan etilen düşünülebilir. Kesin sonuç için aynı koşulda yalnız bırakılan bir kontrol muzu ve elmanın etilen yaydığına ilişkin ek ölçüm gerekir.

Örnek 3. Su kıtlığı yaşayan bir bitkide stomalar kapanıyor. Bu tepkiye hangi hormon katkı verir?

Absisik asit. Su kıtlığında stomaların kapanmasını sağlayarak su kaybını azaltır.

Özetle

  • Oksin hücre uzamasını ve apikal dominansı; sitokinin bölünmeyi ve yan tomurcuk gelişimini; giberellin uzamayı ve çimlenmeyi etkiler.
  • Etilen meyve olgunlaşmasını ve yaprak dökülmesini hızlandırır; absisik asit dormansiyi sürdürür ve stomaları kapatır.
  • Etki organa, koşula ve doza bağlı olabilir.
  • Hormon deneyinde kontrol grubu ve tek değişkenin değiştirilmesi gerekir.
  • İki hormonun aynı etkiyi göstermesi onların aynı hormon olduğunu kanıtlamaz.

Bitkisel Hormonlar: Etki ve Deney Kanıtı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir ders kartında gaz halinde bulunabilen ve uygun meyvelerde olgunlaşmayı hızlandırabilen bitkisel hormon sorulmaktadır. Hangi ad bu kartla eşleşir?
AOksin
BEtilen
CSitokinin
DAbsisik asit
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Etilen gaz halindeki bitkisel hormondur. Olgunlaşmaya duyarlı meyvelerde olgunlaşma süreçlerini hızlandırabilir.
2Kolay
Kurmaca bir kayıtta aynı yaşta sürgün parçalarının 24 saatte uzaması, yalnız taşıyıcı verilen grupta 2 mm, uygun düzeyde oksin verilen grupta 5 mm'dir. Diğer koşullar aynıdır. Bu kayıt neyi destekler?
AOksin verilen sürgünlerde uzama tamamen durmuştur
BBu koşulda oksin verilen sürgünlerde uzama daha fazladır
COksin her dozda bütün organları 5 mm uzatır
DTaşıyıcı grubun uzaması oksin grubundan fazladır
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Verilen ölçüm 24 saatlik uzamadır. Oksinli gruptaki 5 mm, karşılaştırmadaki 2 mm'den fazladır; çıkarım bu koşulla sınırlıdır.
3Orta
Bir öğretim modelinde uygun dış koşullardaki aynı tohum partisinde giberellin çimlenmeyi desteklemekte, absisik asit ise dormansinin sürmesini desteklemektedir. Bu modelde iki hormonun ilişkisi hangisidir?
Aİkisi de yalnız meyve olgunlaşmasını yönetir
Bİkisinin bulunması mutlaka eşit çimlenme sonucu verir
CAynı süreçte farklı yönlerde etki gösterebilirler
DAbsisik asit bulunduğunda tohum kesin ölmüştür
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Giberellin çimlenmeye geçişi, absisik asit dormansinin korunmasını destekleyebilir. Aynı süreç üzerinde karşıt yönlü etkiler mümkündür.
4Orta
Hazır bir oksin araştırmasında hormon bir taşıyıcı çözelti içinde verilmiştir. Hormonun etkisini taşıyıcının etkisinden ayırmak için hangi karşılaştırma uygundur?
AHormonlu genç bitkiler ile işlem görmemiş yaşlı bitkiler
BHormonlu bitkiler ile farklı ışıkta yetişen taşıyıcısız bitkiler
CAynı taşıyıcının aynı hacimde hormon içeren ve içermeyen biçimlerini alan benzer bitkiler
DYalnız hormonlu grubun son boyunun kaydedilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Taşıyıcı hem uygulama hem karşılaştırma grubunda eşit tutulursa değişen etken hormonun varlığı olur. Yaş ve ortam da karşılaştırılabilir olmalıdır.
5Zor
GrupOksin (birim/L)Uzama (mm/24 saat)P02Q0,14R17S103
Kurmaca bir sürgün kaydında oksin derişimleri ve 24 saatlik ortalama uzamalar verilmiştir. Grupların başlangıç özellikleri ve diğer koşulları aynıdır. Veriden hangi sonuç çıkarılabilir?
ADerişim arttıkça uzama her adımda artmıştır
BDenenen düzeyler içinde en fazla uzama 1 birim/L'de görülmüştür; sınırsız doz artışı önerilemez
CEn yüksek derişim mutlaka en yüksek uzamayı verir
D1 birim/L bütün bitki türleri için kesin en iyi düzeydir
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Uzama dizisi 2, 4, 7, 3 mm'dir. En büyük gözlenen değer 7 mm ile 1 birim/L dedir; bu ölçülen en büyük değerdir, evrensel optimum değildir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular