Çözümü göster
Soru hem değiştirilen ışık dağılımını hem ölçülecek açıyı ve süreyi belirtir. Böylece yönelme karşılaştırılabilir bir çıktı olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Pencere kenarında bırakılan bir saksı bitkisinin zamanla ışığa doğru eğildiğini herkes görmüştür. Bu gözlemin neden böyle olduğunu anlamak için ise iyi tasarlanmış bir deney gerekir. Bu bölümde yönelme hareketini gözlemlemek için deneyin nasıl kurulacağı ve elde edilen verinin nasıl okunacağı ele alınır.
Deneyin ilk adımı ölçülebilir bir soru kurmaktır: “Tek yönlü ışık, koleoptilin eğilme açısını etkiler mi?” Soru kurulduktan sonra değişkenler ayrılır:
• Bağımsız değişken: araştırmacının değiştirdiği etken (ışığın yönü, ucun kesilmesi).
• Bağımlı değişken: ölçülen sonuç (eğilme açısı, yan uzama farkı).
• Kontrol değişkenleri: eşit tutulan etkenler (sıcaklık, nem, bitki türü ve yaşı).
Karşılaştırma için yalnız bağımsız değişkenin farklı olduğu gruplar kurulur.
Çimlenen tahıl bitkilerinin ucundaki koruyucu yapı olan koleoptil üzerinde yapılan deneyler yönelmeyi açıklar:
• Tek yönlü ışıkta bırakılan koleoptil ışığa doğru eğilir.
• Ucu kesilen koleoptil eğilmez; ışığı algılayan ve eğilmeyi başlatan kısım uçtadır.
• Ucu ışık geçirmeyen bir başlıkla örtülürse eğilme olmaz; ışığın uca ulaşması gerekir.
• Kesilen ucun oksin geçiren bir agar blokta bekletilip kesik yüzeye asimetrik yerleştirilmesi koleoptili blok olan tarafın tersine eğer; yani eğilme uçtan gelen bir kimyasal maddeden kaynaklanır.
Işık gelen tarafa göre gölgedeki tarafta oksin daha çok bulunur; bu taraf daha çok uzar ve koleoptil ışığa doğru eğilir. Bu, asimetrik oksin dağılımının sonucudur.
Yönelme yalnız ışığa değildir. Yer çekimi, su ve kimyasal madde de yönelmeyi etkiler. Köklerin yer çekimi yönünde büyümesi, suya doğru yönelmesi ve ışıktan uzaklaşması aynı bitkide farklı organların farklı yanıtlar verdiğini gösterir. Hangi etkenin sonucu belirlediğini anlamak için bir seferde yalnız bir etken değiştirilir.
Tekrarlı ölçümlerde ortalama alınır. Örneğin dört bitkide eğilme açıları 20, 24, 22 ve 26 derece ise ortalama (20 + 24 + 22 + 26) / 4 = 23 derecedir. Gruplar arasındaki fark tekrarlar arasındaki değişimden belirgin biçimde büyükse etkiden söz edilebilir. İki etken aynı anda değiştirilmişse (hem ışık hem sıcaklık) farkın hangisinden kaynaklandığı söylenemez.
Örnek 1. Bir deneyde koleoptillerin ucu kesilip tek yönlü ışığa konuyor ve eğilme görülmüyor. Bu sonuç neyi gösterir?
Işığa yanıt veren ve eğilmeyi başlatan bölümün uçta olduğunu gösterir. Uç kesilince eğilme olmaz.
Örnek 2. Bir öğrenci iki saksıdan birini ışıklı ve sıcak, diğerini karanlık ve soğuk bırakıp eğilme farkına bakıyor. Neden kesin bir sonuca varamaz?
İki etken (ışık ve sıcaklık) birlikte değiştirilmiştir. Fark ışıktan mı sıcaklıktan mı geldiği ayırt edilemez. Yalnız ışık değiştirilip diğer koşullar eşit tutulmalıdır.
Örnek 3. Dört kök ucunda yer çekimi yönündeki uzama 30, 34, 32 ve 36 mm ölçülüyor. Ortalama nedir?
(30 + 34 + 32 + 36) / 4 = 33 mm.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.