Çözümü göster
Büyüme doğrultusu uyaranın konumuna göre değiştiği için hareket tropizmadır. Işığa doğru olduğundan daha özel adı pozitif fototropizmadır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Gövdenin ışığa doğru eğilmesi, kökün yer çekimi yönünde ilerlemesi, mimozanın dokunulunca yaprağını kapatması ve lalenin sıcakta açılması bitki hareketlerinin örnekleridir. Bu hareketler tek bir ölçüte göre ikiye ayrılır: hareketin yönü uyaranın yönüne bağlı mıdır? Bu bölümde bu ayrımın nasıl yapıldığı incelenir.
Tropizma, bitkinin uyaranın yönüne bağlı olarak yön değiştiren büyüme hareketidir. Hareket uyarana doğru ise pozitif, uyarandan uzağa ise negatif tropizma adı verilir.
• Fototropizma: ışık yönüne bağlı yönelme. Gövde ışığa doğru (pozitif), kök ışıktan uzağa (negatif) eğilir.
• Geotropizma (gravitropizma): yer çekimi yönüne bağlı yönelme. Kök yer çekimi yönünde (pozitif), gövde ters yönde (negatif) büyür.
• Hidrotropizma: suya doğru yönelme. Kök su kaynağına doğru büyür.
• Tigmotropizma: dokunulan nesneye bağlı yönelme. Sarmaşığın tutunacağı dala sarılması buna örnektir.
Nasti, uyaranın yönünden bağımsız olan bitki hareketidir. Hareketin yönünü uyaranın geldiği yön değil, bitkinin hareket eden organındaki yapı belirler.
• Sismonasti (tigmonasti): dokunma ya da sarsıntıyla yaprağın kapanması (mimoza).
• Fotonasti: ışık düzeyine bağlı çiçek açılıp kapanması.
• Termonasti: sıcaklık değişimiyle çiçeğin açılıp kapanması (lale, çiğdem).
• Nikti nasti: gün-gece değişimine bağlı yaprakların konum değiştirmesi.
Hareketi sınıflandırırken şu soruya bakılır: hareketin yönü uyaranın yönüne göre belirleniyor mu? Cevap evet ise tropizma, hayır ise nastidir. Aşağıdakiler ölçüt değildir:
• Hareketin hızlı ya da yavaş olması,
• Hareketin geri dönüşlü olup olmaması,
• Uyaranın adı (dokunma hem tigmotropizmada hem tigmonastide uyaran olabilir).
Mimozada dokunma uyaranının yönü yaprağın kapanma yönünü belirlemez, sarmaşıkta ise dokunulan nesne sarılma yönünü belirler.
Pozitif ya da negatif etiketi uyaranın kaynağına göre verilir. Bir bitkiyi döner platforma koyup ışığı sabit tuttuğunuzda ışığın kaynağı bitkiye göre yön değiştirebilir; bu durumda tepkinin yönü de yeniden değerlendirilmelidir. Yöne bağlı olup olmadığı deney düzeneğinde uyaran yönü değiştirilerek sınanır.
Örnek 1. Sarmaşığın sapı bir direğe değince direğin etrafına sarılıyor. Hareket hangi gruptadır?
Tigmotropizmadır (pozitif). Sarılma yönü dokunulan nesnenin konumuna bağlıdır.
Örnek 2. Güneş ışığı alan bir çiçeğin yaprakları sabah açılıp akşam kapanıyor. Işığın hangi yönden geldiği bu hareketin yönünü etkilemiyor. Hareket hangi gruptadır?
Fotonastidir. Hareketin yönü ışığın geliş yönüne bağlı olmadığı için nastidir.
Örnek 3. Kökün yer çekimi yönünde ilerlemesi ile gövdenin ters yönde büyümesi aynı tropizma türünün hangi biçimleridir?
Geotropizmanın zıt iki biçimidir: kök pozitif, gövde negatif geotropizma gösterir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.