MegaSoru

Bitki Hareketlerinin Sınıflandırılması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Bitki Hareketlerinin Sınıflandırılması Konu Anlatımı

Gövdenin ışığa doğru eğilmesi, kökün yer çekimi yönünde ilerlemesi, mimozanın dokunulunca yaprağını kapatması ve lalenin sıcakta açılması bitki hareketlerinin örnekleridir. Bu hareketler tek bir ölçüte göre ikiye ayrılır: hareketin yönü uyaranın yönüne bağlı mıdır? Bu bölümde bu ayrımın nasıl yapıldığı incelenir.

Tropizma (yönelme)

Tropizma, bitkinin uyaranın yönüne bağlı olarak yön değiştiren büyüme hareketidir. Hareket uyarana doğru ise pozitif, uyarandan uzağa ise negatif tropizma adı verilir.
• Fototropizma: ışık yönüne bağlı yönelme. Gövde ışığa doğru (pozitif), kök ışıktan uzağa (negatif) eğilir.
• Geotropizma (gravitropizma): yer çekimi yönüne bağlı yönelme. Kök yer çekimi yönünde (pozitif), gövde ters yönde (negatif) büyür.
• Hidrotropizma: suya doğru yönelme. Kök su kaynağına doğru büyür.
• Tigmotropizma: dokunulan nesneye bağlı yönelme. Sarmaşığın tutunacağı dala sarılması buna örnektir.

Nasti

Nasti, uyaranın yönünden bağımsız olan bitki hareketidir. Hareketin yönünü uyaranın geldiği yön değil, bitkinin hareket eden organındaki yapı belirler.
• Sismonasti (tigmonasti): dokunma ya da sarsıntıyla yaprağın kapanması (mimoza).
• Fotonasti: ışık düzeyine bağlı çiçek açılıp kapanması.
• Termonasti: sıcaklık değişimiyle çiçeğin açılıp kapanması (lale, çiğdem).
• Nikti nasti: gün-gece değişimine bağlı yaprakların konum değiştirmesi.

Sınıflandırma ölçütü

Hareketi sınıflandırırken şu soruya bakılır: hareketin yönü uyaranın yönüne göre belirleniyor mu? Cevap evet ise tropizma, hayır ise nastidir. Aşağıdakiler ölçüt değildir:
• Hareketin hızlı ya da yavaş olması,
• Hareketin geri dönüşlü olup olmaması,
• Uyaranın adı (dokunma hem tigmotropizmada hem tigmonastide uyaran olabilir).
Mimozada dokunma uyaranının yönü yaprağın kapanma yönünü belirlemez, sarmaşıkta ise dokunulan nesne sarılma yönünü belirler.

Sık yapılan hata: uyaran yönünün değişmesi

Pozitif ya da negatif etiketi uyaranın kaynağına göre verilir. Bir bitkiyi döner platforma koyup ışığı sabit tuttuğunuzda ışığın kaynağı bitkiye göre yön değiştirebilir; bu durumda tepkinin yönü de yeniden değerlendirilmelidir. Yöne bağlı olup olmadığı deney düzeneğinde uyaran yönü değiştirilerek sınanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Sarmaşığın sapı bir direğe değince direğin etrafına sarılıyor. Hareket hangi gruptadır?

Tigmotropizmadır (pozitif). Sarılma yönü dokunulan nesnenin konumuna bağlıdır.

Örnek 2. Güneş ışığı alan bir çiçeğin yaprakları sabah açılıp akşam kapanıyor. Işığın hangi yönden geldiği bu hareketin yönünü etkilemiyor. Hareket hangi gruptadır?

Fotonastidir. Hareketin yönü ışığın geliş yönüne bağlı olmadığı için nastidir.

Örnek 3. Kökün yer çekimi yönünde ilerlemesi ile gövdenin ters yönde büyümesi aynı tropizma türünün hangi biçimleridir?

Geotropizmanın zıt iki biçimidir: kök pozitif, gövde negatif geotropizma gösterir.

Özetle

  • Tropizmada hareketin yönü uyaranın yönüne bağlıdır; nastide bağlı değildir.
  • Uyarana doğru hareket pozitif, uyarandan uzağa hareket negatif tropizmadır.
  • Hareketin hızı, geri dönüşü ve uyaranın adı sınıflandırma ölçütü değildir.
  • Mimozanın dokunulunca kapanması bir nastidir; sarmaşığın tutunması bir tropizmadır.
  • Kök ve gövde aynı uyarana zıt yönde tropizma gösterebilir.

Bitki Hareketlerinin Sınıflandırılması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hazır bir bitki kaydında ışık soldayken yeni sürgün sola, sağdayken sağa doğru büyümektedir. Diğer koşullar aynıdır. Bu hareketin sınıfı hangisidir?
ANasti
BPasif sürüklenme
CTropizma
DBütün bitkinin yürümesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Büyüme doğrultusu uyaranın konumuna göre değiştiği için hareket tropizmadır. Işığa doğru olduğundan daha özel adı pozitif fototropizmadır.
2Kolay
Bir öğretim modelinde ışık sağda bulunurken organın yeni büyümesi sola doğrudur. Bu büyümenin ışık konumuna bağlı olduğu doğrulanmıştır. Hareket nasıl adlandırılır?
APozitif fototropizma
BPozitif gravitropizma
CNegatif fototropizma
DFotonasti
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Işık uyaranına bağlı büyüme fototropizmadır. Kaynaktan uzak yönde olduğu için negatif olarak adlandırılır.
3Orta
Hazır bir kayıtta ışık doğudan, batıdan veya üstten verildiğinde çiçeğin taç yaprakları her seferinde aynı anatomik açılma düzenini göstermektedir. Hareket ışık değişimine bağlıdır. Hangi yorum uygundur?
AIşık bulunduğu için hareket mutlaka fototropizmadır
BHareketin belirli biçimi olduğu için mutlaka kaynağa yönelmedir
CTaç yapraklar açıldığı için bitki bütünüyle yer değiştirmiştir
DIşıkla tetiklenen bu hareket nasti örüntüsündedir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Hareket ışıkla başlasa da açılma doğrultusu ışığın geldiği yöne bağlı değildir. Bu nedenle nasti olarak sınıflanır.
4Orta
KayıtUyaran ve hareket kaydıPIşık sağda: sağa; solda: sola büyümeQTemas hangi taraftan olursa olsun aynı kapanmaRNemli bölge sağda: sağa; solda: sola kök büyümesi
Hazır bitki hareket kayıtları verilmiştir. Verilere göre tropizma grubuna hangi kayıtlar birlikte alınmalıdır?
AYalnız Q
BP ve R
CP ve Q
DQ ve R
Çözümü göster
Doğru cevap: B
P ışığın konumunu, R nemli bölgenin konumunu izleyen büyümedir. Q ise temasın yönünden bağımsız kapanma gösterir.
5Zor
Bir öğrenci saatler süren her bitki hareketi tropizmadır demektedir. Yeni bir hazır kayıtta taç yapraklar saatler içinde açılmış; uyaranın konumu değiştirilse de açılmanın organ içindeki düzeni değişmemiştir. Bu kayıt hangi düzeltmeyi gerektirir?
ASaatler sürmesi yön bağımlılığını kendiliğinden kanıtlar
BOrgan hareket ettiğinden uyaran yönü bilgisi gereksizdir
CYeni kayıt yavaş olduğu için bitkisel tepki sayılamaz
DSüre tek başına sınıf belirlemez; yavaş hareket de yön bağımsızsa nasti olabilir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yeni gözlem yavaş olmasına rağmen uyaran konumunu izlememektedir. Bu karşı örnek hızla sınıflama kuralını bozar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular