Çözümü göster
Tipik nöronda çekirdek hücre gövdesindedir. Gövde, organellerle hücrenin yaşamsal faaliyetlerinin sürdürülmesine katkıda bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Parmak ucuna iğne battığında sinyal birkaç yüz milisaniye içinde beyne ulaşır. Bu hız, sinir hücrelerinin bilgiyi elektriksel sinyaller olarak iletmesiyle sağlanır. Bu bölümde nöronun yapısı, sinyalin hücre içindeki ilerleyişi ve sinapstan sonraki hücreye geçişi ele alınır.
Nöron (sinir hücresi) başlıca şu bölümlerden oluşur:
• Dendrit: diğer hücrelerden gelen sinyalleri alan kısa dallar.
• Hücre gövdesi: çekirdeği taşır, hücrenin yaşamsal etkinliklerini yürütür.
• Akson: sinyali hücre gövdesinden uzağa taşıyan uzun uzantı.
• Miyelin kılıf: bazı aksonları saran yalıtkan örtü; kılıf aralarında kalan açık yerlere Ranvier boğumu denir.
• Akson sonu (terminal): sinyalin diğer hücreye aktarıldığı uç bölge.
Sinyal genellikle dendrit ve gövdeden aksona, oradan akson sonuna doğru tek yönlü ilerler.
Dinlenme hâlindeki nöronda zarın dışı içine göre pozitif, içi ise negatiftir; zar iki yanı arasındaki bu elektrik farkı yaklaşık −70 mV tur ve bu duruma polarizasyon denir. Sinyal oluşurken zarın içi pozitife doğru değişir; buna depolarizasyon denir. Sonrasında zar potansiyeli yeniden başlangıç değerine döner; buna repolarizasyon denir. Zar potansiyeli, zarın içinin dışına göre elektrik farkı olarak ifade edilir; negatif değer içinin dışına göre negatif olduğunu gösterir.
Uyaran yeterince güçlü değilse zar potansiyeli eşik değerine ulaşmaz ve aksiyon potansiyeli oluşmaz. Eşik aşılırsa aksiyon potansiyeli oluşur ve aksonda ilerler. Eşiğin üstünde uyaran ne kadar güçlü olursa olsun aynı aksiyon potansiyelinin genliği değişmez; buna ya hep ya hiç ilkesi denir. Uyaranın şiddeti, genliği değil, birim zamandaki sinyal sayısını yani sıklığı artırarak iletilir.
Miyelinli aksonlarda sinyal Ranvier boğumlarından boğuma sıçrayarak ilerler; bu sıçrayarak iletim, miyelinsiz aksona göre çok daha hızlıdır. Sinyalin bir nörondan diğerine geçtiği bölgeye sinaps denir. Sinapsta sinyal kimyasal bir aktarımla geçer ve yalnız akson sonundan sonraki hücreye doğru, yani tek yönlüdür. Sinapsta kısa bir gecikme olur; bu nedenle çok sinapslı yollar daha uzun sürer. Kimyasal aktarım maddelerinin adları ve iyon hareketlerinin ayrıntısı bu bölümün konusu değildir.
Örnek 1. Dinlenme potansiyeli −70 mV, eşik değeri −55 mV olan bir nöron −60 mV a kadar depolarize edilirse ne olur?
Eşik değerine ulaşılmadığı için aksiyon potansiyeli oluşmaz.
Örnek 2. Aynı nörona uygulanan uyaranın şiddeti eşiğin üstünde iki katına çıkarılıyor. Aksiyon potansiyelinin genliği ve sıklığı nasıl değişir?
Genlik değişmez (ya hep ya hiç); sıklık artar. Uyaran şiddeti sinyal sayısıyla iletilir.
Örnek 3. Bir akson 1 m uzunluğunda ve sinyal 50 m/s hızla ilerliyor. Sinyalin aksonu geçme süresi kaç milisaniyedir?
1 m / 50 m/s = 0,02 s = 20 ms.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.