MegaSoru

Nöron Yapısı ve Sinyal İletimi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Nöron Yapısı ve Sinyal İletimi Konu Anlatımı

Parmak ucuna iğne battığında sinyal birkaç yüz milisaniye içinde beyne ulaşır. Bu hız, sinir hücrelerinin bilgiyi elektriksel sinyaller olarak iletmesiyle sağlanır. Bu bölümde nöronun yapısı, sinyalin hücre içindeki ilerleyişi ve sinapstan sonraki hücreye geçişi ele alınır.

Nöronun yapısı

Nöron (sinir hücresi) başlıca şu bölümlerden oluşur:
• Dendrit: diğer hücrelerden gelen sinyalleri alan kısa dallar.
• Hücre gövdesi: çekirdeği taşır, hücrenin yaşamsal etkinliklerini yürütür.
• Akson: sinyali hücre gövdesinden uzağa taşıyan uzun uzantı.
• Miyelin kılıf: bazı aksonları saran yalıtkan örtü; kılıf aralarında kalan açık yerlere Ranvier boğumu denir.
• Akson sonu (terminal): sinyalin diğer hücreye aktarıldığı uç bölge.
Sinyal genellikle dendrit ve gövdeden aksona, oradan akson sonuna doğru tek yönlü ilerler.

Polarizasyon, depolarizasyon, repolarizasyon

Dinlenme hâlindeki nöronda zarın dışı içine göre pozitif, içi ise negatiftir; zar iki yanı arasındaki bu elektrik farkı yaklaşık −70 mV tur ve bu duruma polarizasyon denir. Sinyal oluşurken zarın içi pozitife doğru değişir; buna depolarizasyon denir. Sonrasında zar potansiyeli yeniden başlangıç değerine döner; buna repolarizasyon denir. Zar potansiyeli, zarın içinin dışına göre elektrik farkı olarak ifade edilir; negatif değer içinin dışına göre negatif olduğunu gösterir.

Eşik ve aksiyon potansiyeli: ya hep ya hiç

Uyaran yeterince güçlü değilse zar potansiyeli eşik değerine ulaşmaz ve aksiyon potansiyeli oluşmaz. Eşik aşılırsa aksiyon potansiyeli oluşur ve aksonda ilerler. Eşiğin üstünde uyaran ne kadar güçlü olursa olsun aynı aksiyon potansiyelinin genliği değişmez; buna ya hep ya hiç ilkesi denir. Uyaranın şiddeti, genliği değil, birim zamandaki sinyal sayısını yani sıklığı artırarak iletilir.

İletim hızı ve sinaps

Miyelinli aksonlarda sinyal Ranvier boğumlarından boğuma sıçrayarak ilerler; bu sıçrayarak iletim, miyelinsiz aksona göre çok daha hızlıdır. Sinyalin bir nörondan diğerine geçtiği bölgeye sinaps denir. Sinapsta sinyal kimyasal bir aktarımla geçer ve yalnız akson sonundan sonraki hücreye doğru, yani tek yönlüdür. Sinapsta kısa bir gecikme olur; bu nedenle çok sinapslı yollar daha uzun sürer. Kimyasal aktarım maddelerinin adları ve iyon hareketlerinin ayrıntısı bu bölümün konusu değildir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Dinlenme potansiyeli −70 mV, eşik değeri −55 mV olan bir nöron −60 mV a kadar depolarize edilirse ne olur?

Eşik değerine ulaşılmadığı için aksiyon potansiyeli oluşmaz.

Örnek 2. Aynı nörona uygulanan uyaranın şiddeti eşiğin üstünde iki katına çıkarılıyor. Aksiyon potansiyelinin genliği ve sıklığı nasıl değişir?

Genlik değişmez (ya hep ya hiç); sıklık artar. Uyaran şiddeti sinyal sayısıyla iletilir.

Örnek 3. Bir akson 1 m uzunluğunda ve sinyal 50 m/s hızla ilerliyor. Sinyalin aksonu geçme süresi kaç milisaniyedir?

1 m / 50 m/s = 0,02 s = 20 ms.

Özetle

  • Dendrit sinyali alır, akson sinyali taşır; miyelin kılıf ve Ranvier boğumları iletimi hızlandırır.
  • Dinlenme polarizasyonu, zar içinin pozitifleşmesi depolarizasyonu, başlangıca dönüş repolarizasyonu ifade eder.
  • Eşik aşılırsa aksiyon potansiyeli oluşur ve genliği değişmez; şiddet sıklıkla iletilir.
  • Sinaps tek yönlüdür ve kısa bir gecikme taşır.
  • Miyelinli aksonlarda sıçrayarak iletim hızlıdır.

Nöron Yapısı ve Sinyal İletimi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Tipik bir nöron modelinde çekirdeğin bulunduğu ve hücrenin birçok metabolik işlevinin yürütüldüğü bölüm hangisidir?
AHücre gövdesi
BSinaptik aralık
CMiyelin kılıf
DAkson ucu
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tipik nöronda çekirdek hücre gövdesindedir. Gövde, organellerle hücrenin yaşamsal faaliyetlerinin sürdürülmesine katkıda bulunur.
2Kolay
Bir öğretim modelinde diğer hücrelerden gelen bilgi dendritlere ulaşır, gövdede değerlendirilir ve oluşan aksiyon potansiyeli akson boyunca uçlara ilerler. Hangi sıra modele uygundur?
AAkson uçları → akson → gövde → dendrit
BDendrit → akson uçları → gövde → akson
CDendrit → hücre gövdesi → akson → akson uçları
DGövde → sinaptik aralık → çekirdek → dendrit
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Modelde giriş dendrit, değerlendirme gövde ve iletim akson üzerinden uçlara doğrudur. Bu sıra verilen tipik düzen içindir.
3Orta
Bir nöron modelinde eşik 5 uyaran birimidir. Dinlenmeden ve eş koşullarda verilen tek uyarılar eşiğe ulaştığında tam aksiyon potansiyeli oluşturur. 4 ve 6 birimlik uyarılar için hangi sonuç beklenir?
A4 birimde aksiyon potansiyeli yok; 6 birimde tam aksiyon potansiyeli var
Bİkisinde de uyarı büyüklüğü kadar genlikte aksiyon potansiyeli oluşur
C4 birimde tam, 6 birimde hiç aksiyon potansiyeli oluşmaz
Dİkisinde de kesinlikle hiçbir zar değişimi olamaz
Çözümü göster
Doğru cevap: A
4 eşik altındadır; tam aksiyon potansiyeli beklenmez. 6 eşiği aşar ve modelin tam yanıtı oluşur. Eşik altı yerel zar değişimi ayrıca mümkün olabilir.
4Orta
Bir nöron modelinde hücre içinin dışına göre zar potansiyeli dinlenmede −70 mV'dur. Bu değer ne anlatır?
AHücrenin hiçbir iyon veya enerji hareketi bulunmadığını
Bİç ve dış tarafın potansiyellerinin eşit olduğunu
CHer nöronda bütün koşullarda tam −70 mV bulunacağını
DZarın iç tarafının elektriksel potansiyeli dış tarafa göre daha düşüktür
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Eksi işaret referans alınan dış tarafa göre iç potansiyelin düşük olduğunu gösterir. Dinlenme, metabolik etkinlik yokluğu değildir.
5Zor
Kurmaca kimyasal sinaps modelinde A'nın uçlarına aksiyon potansiyeli ulaşır ve B'de eşik altı zar değişimi oluşturur. B'nin aksonunda aksiyon potansiyeli kaydedilmez. Hangi yorum uygundur?
AB'de aksiyon potansiyeli yoksa A'nın aksonunda da sinyal hiç oluşmamıştır
BKimyasal sinaps her girişte mutlaka karşı hücrede tam aksiyon potansiyeli başlatır
CHücreler arası etki oluşmuş olabilir; B'de tam aksiyon potansiyeli oluşması ayrıca eşik koşuluna bağlıdır
DB'de eşik altı değişim biyolojik etki sayılamaz
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sinaptik etki ile karşı hücrenin eşik üstü akson yanıtı aynı olay değildir. B'de yerel değişim varken tam sinyal çıkmaması modelle uyumludur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular