MegaSoru

Fonksiyonların Bileşkesi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Fonksiyonların Bileşkesi Konu Anlatımı

Bir fonksiyonun çıktısını başka bir fonksiyona girdi olarak vermek bileşke işlemidir. İndirimden sonra vergi eklemek, süreye bağlı yolun yakıt tüketimine dönüşmesi gibi birbirine bağlı süreçler bileşke fonksiyonla modellenir. Bu sınıfta yalnız gerçek sayılarda tanımlı ve değerli fonksiyonlar ele alınır.

Bileşke fonksiyon

$f$ ve $g$ fonksiyonları için $(f \circ g)(x) = f(g(x))$ dir: önce $g$, sonra $f$ uygulanır. Bileşkenin tanım kümesi, $g$ nin tanımlı olduğu ve $g(x)$ in $f$ nin tanım kümesinde bulunduğu $x$ lerdir. Örneğin $f(x) = \sqrt{x}$ ve $g(x) = x - 4$ için $(f \circ g)(x) = \sqrt{x - 4}$ ve tanım kümesi $[4, \infty)$ tür.

Sıra önemlidir

Genellikle $f \circ g \ne g \circ f$ dir: $f(x) = 2x + 1$ ve $g(x) = x^2$ için $(f \circ g)(x) = 2x^2 + 1$, $(g \circ f)(x) = (2x + 1)^2$ dir. Birim fonksiyon $e(x) = x$ için $f \circ e = e \circ f = f$ dir. Üç fonksiyonun bileşkesi $(f \circ g \circ h)(x) = f(g(h(x)))$ biçimindedir. Bir fonksiyonu bileşke olarak yazarken iç ve dış fonksiyonlar belirlenir: $h(x) = 2^{3x - 1}$ için $g(x) = 3x - 1$ ve $f(x) = 2^x$ ile $h = f \circ g$ dir.

Bileşkenin nitel özellikleri

Bileşkenin özellikleri, parçalarının özelliklerinden çıkarılabilir:
• Her ikisi de artansa (ya da her ikisi de azalansa) bileşke artandır; biri artan biri azalansa bileşke azalandır.
• Her ikisi de bire birse bileşke de bire birdir.
• Her ikisi de tekse bileşke tektir; dış fonksiyon çift, iç fonksiyon tek ise bileşke çifttir.
Bu önermeler örneklerle varsayılır, sonra grafik ya da cebirle doğrulanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $f(x) = 2x + 1$ ve $g(x) = x^2$ için $(f \circ g)(3)$ ve $(g \circ f)(3)$ ü bulunuz.

$(f \circ g)(3) = f(9) = 19$, $(g \circ f)(3) = g(7) = 49$ dur. Bileşke işleminde sıra önemlidir.

Örnek 2. Bir ürüne önce $\%20$ indirim, sonra $\%18$ KDV uygulanıyor. Etiket fiyatı $x$ olan ürünün son fiyatını bileşke ile gösteriniz.

İndirim $g(x) = 0{,}8x$, KDV $f(x) = 1{,}18x$ tir. Son fiyat $(f \circ g)(x) = 1{,}18 \cdot 0{,}8x = 0{,}944x$ olur.

Örnek 3. $h(x) = \sqrt{x^2 + 1}$ fonksiyonunu iki fonksiyonun bileşkesi olarak yazınız.

$g(x) = x^2 + 1$ ve $f(x) = \sqrt{x}$ ise $h(x) = (f \circ g)(x)$ tir.

Örnek 4. Birisi "$f \circ g = g \circ f$ dir, çünkü ikisi de iki fonksiyonu birleştirir" diyor. Doğru mu?

Yanlış. $f(x) = x + 1$, $g(x) = 2x$ için $(f \circ g)(x) = 2x + 1$ iken $(g \circ f)(x) = 2x + 2$ dir. Bu bir karşı örnektir.

Özetle

  • $(f \circ g)(x) = f(g(x))$; önce $g$, sonra $f$ uygulanır.
  • Bileşke işleminde sıra önemlidir; $f \circ g \ne g \circ f$ olabilir.
  • Tanım kümesi için $x$ in $g$ de, $g(x)$ in $f$ de tanımlı olması gerekir.
  • Artan–azalan, bire birlik ve teklik–çiftlik özellikleri parçalardan çıkarılır.
  • İndirim–vergi, yakıt–yol gibi ardışık süreçler bileşkeyle modellenir.

Fonksiyonların Bileşkesi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$f(x)=2x+1$, $g(x)=x-3$ için $(f\circ g)(5)$ kaçtır?
A$2$
B$5$
C$8$
D$11$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Önce $g(5)=2$, ardından $f(2)=5$ hesaplanır.
2Kolay
$h(x)=\sqrt{2x+3}$ kuralı $h=f\circ g$ biçiminde yazılacak. Hangi çift uygundur?
A$f(u)=\sqrt{2u}$, $g(x)=x+3$.
B$f(u)=2u+3$, $g(x)=\sqrt{x}$.
C$f(u)=\sqrt{u}$, $g(x)=2x+3$.
D$f(u)=\sqrt{u}+3$, $g(x)=2x$.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Önce $2x+3$ hazırlanmalı, sonra bunun karekökü alınmalıdır; bu sıra hedef kuralı verir.
3Orta
$f(x)=x^2$, $g(x)=x+4$ için $(f\circ g)(x)$ kuralı hangisidir?
A$2x+4$.
B$x^2+4$.
C$(x+4)^2$.
D$x^2+16$.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Dış kural kendi girdisinin karesini alır; bu girdi $g(x)=x+4$ olduğundan bütün ifade kareye alınır.
4Orta
$h(x)=3^{x-2}+5$ için $g(x)=x-2$ sabit seçiliyor. $h=f\circ g$ olması için hangi dış kural gerekir?
A$f(u)=3^{u+5}$.
B$f(u)=3^{u-2}+5$.
C$f(u)=3^u-5$.
D$f(u)=3^u+5$.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İç kural kaymayı zaten yapar; dış kural üstel değer ve sonra 5 ekleme işlemini yapmalıdır.
5Zor
Bir modelde kupon $k(x)=x-100$, vergi $v(y)=1{,}20y$ ile tanımlıdır; 1000 TL başlangıçta iki sıra da uygundur. Öğrenci sıranın fark etmediğini söylüyor. Hangi karşılaştırma düzeltir?
Aİki sıra da 1100 verir; öğrenci doğrudur.
B$(v\circ k)(1000)=1080$, $(k\circ v)(1000)=1100$; sıra fark eder.
Cİki sıra da 1080 verir; öğrenci doğrudur.
DKupon önce uygulanınca 1100, vergi önce uygulanınca 1080 verir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kupon önceyse 900'e vergi uygulanır; vergi önceyse 1200'den 100 çıkarılır, iki hesap 20 TL farklıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular