MegaSoru

Üstel Fonksiyonlarda Dönüşümler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Üstel Fonksiyonlarda Dönüşümler Konu Anlatımı

Üstel referans fonksiyonu $f(x) = a^x$ ten $g(x) = k \cdot f(mx \pm r) \pm s$ biçiminde yeni fonksiyonlar türetilir. Her katsayının grafiğe etkisini bilmek, bu fonksiyonların nitel özelliklerini bulmayı kolaylaştırır.

Düşey değişimler: k ve s

$g(x) = k \cdot a^x + s$ için $s$, grafiği düşey yönde kaydırır ve yatay asimptot $y = s$ olur. $k > 0$ ise görüntü kümesi $(s, \infty)$, $k < 0$ ise grafik $x$ eksenine göre yansır ve görüntü kümesi $(-\infty, s)$ olur. $|k|$ grafiğin düşey genişlemesini belirler.

Yatay değişimler: m ve r

$g(x) = a^{x - r}$ grafiği yatay yönde $r$ kadar sağa, $a^{x + r}$ ise $r$ kadar sola öteler. $a^{mx}$ yatay yönde sıkıştırır ya da genişletir; $m < 0$ ise grafik $y$ eksenine göre yansır. Ayrıca $a^{x + r} = a^r \cdot a^x$ olduğundan yatay öteleme, düşey genişlemeye eşdeğerdir.

Nitel özellikleri okuma

Dönüşümlü fonksiyonda tanım kümesi hep $\mathbb{R}$ dir. Artan mı azalan mı olduğu $k$, $m$ ve $a$ ya birlikte bağlıdır: $k > 0$ iken ($a > 1$ ve $m > 0$) ya da ($0 < a < 1$ ve $m < 0$) ise fonksiyon artan, ($a > 1$ ve $m < 0$) ya da ($0 < a < 1$ ve $m > 0$) ise azalandır; $k < 0$ ise yön tersine döner. Sıfırlar $k \cdot a^{mx + r} + s = 0$ denkleminden bulunur: $a^{mx + r} = -\dfrac{s}{k}$ in çözümü ancak $-\dfrac{s}{k} > 0$ iken vardır. $y$ ekseni ile kesişim noktası $g(0)$ dır. İşaret, sıfırın iki yanında incelenir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $g(x) = 2^{x - 1} + 3$ fonksiyonunun yatay asimptotunu, görüntü kümesini ve $y$ eksenini kestiği noktayı bulunuz.

Yatay asimptot $y = 3$, görüntü kümesi $(3, \infty)$ tür. $g(0) = 2^{-1} + 3 = 3{,}5$ olduğundan $y$ eksenini $(0;\ 3{,}5)$ noktasında keser.

Örnek 2. $g(x) = -2 \cdot 3^x + 18$ fonksiyonunun sıfırını, görüntü kümesini ve pozitif olduğu aralığı bulunuz.

$-2 \cdot 3^x + 18 = 0$ ten $3^x = 9$ ve $x = 2$ dir. $k = -2 < 0$ olduğundan görüntü kümesi $(-\infty, 18)$ dir. $g$ azalandır; $x < 2$ için $g(x) > 0$ olur.

Örnek 3. $g(x) = 3^{x + 2}$ fonksiyonunu $k \cdot 3^x$ biçiminde yazınız. Bu dönüşümün grafiğe etkisini yorumlayınız.

$3^{x + 2} = 3^2 \cdot 3^x = 9 \cdot 3^x$ dir. Grafik, $3^x$ in $2$ birim sola ötelenmişi olduğu gibi düşey yönde $9$ kat genişletilmişi de olarak yorumlanır.

Örnek 4. Birisi "$g(x) = 2^{-x}$ artandır, çünkü taban $2 > 1$ dir" diyor. Doğru mu?

Yanlış. $2^{-x} = \left(\dfrac{1}{2}\right)^x$ dir ve taban $\dfrac{1}{2} < 1$ olduğundan azalandır. Üstteki $-$ işareti grafiği $y$ eksenine göre yansıtır.

Özetle

  • $g(x) = k \cdot a^{mx + r} + s$ in yatay asimptotu $y = s$ dir.
  • $k > 0$ iken görüntü kümesi $(s, \infty)$, $k < 0$ iken $(-\infty, s)$ dir.
  • $m < 0$ grafiği $y$ eksenine, $k < 0$ grafiği $x$ eksenine göre yansıtır.
  • $a^{x + r} = a^r \cdot a^x$: yatay öteleme düşey genişlemeye eşdeğerdir.
  • Sıfır, $a^{mx + r} = -\dfrac{s}{k}$ denkleminden bulunur ve ancak $-\dfrac{s}{k} > 0$ iken vardır.

Üstel Fonksiyonlarda Dönüşümler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$g(x)=3\cdot2^x+4$ fonksiyonunun görüntü kümesi hangisidir?
A$[4,\infty)$
B$(0,\infty)$
C$(4,\infty)$
D$(-\infty,4)$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$2^x > 0$ olduğundan $3\cdot2^x > 0$ olur. Dört eklenince bütün değerler 4 üstünde kalır; 4 alınmaz.
2Kolay
$g(x)=2^{x-3}$ temel $2^x$ eğrisinden nasıl elde edilir?
A3 birim sağa öteleyerek.
BYatayda üç kat sıkıştırarak.
C3 birim aşağı öteleyerek.
D3 birim sola öteleyerek.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Eski t girdisi için $x-3=t$ ve $x=t+3$ gerekir. Her nokta sağa üç birim taşınır.
3Orta
$g(x)=-2\cdot3^x+5$ için doğru görüntü ve yansıma açıklaması hangisidir?
AGörüntü $(-\infty,5]$ olur; asimptot değeri de alınır.
BGörüntü $(-\infty,5)$ olur; negatif çarpan temel pozitif değerleri negatif tarafa yansıtır, sonra 5 eklenir.
CGörüntü $[-2,5]$ olur; üstel değerler sınırlıdır.
DGörüntü $(5,\infty)$ olur; negatif katsayı görüntüyü etkilemez.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$3^x$ tüm pozitif değerleri alır. $-2\cdot3^x$ tüm negatif değerleri verir; 5 eklemek üst sınırı 5 yapar fakat bu değeri aldırmaz.
4Orta
$g(x)=(1/3)^{x+2}$ için öteleme ve temel yön hangisidir?
A2 birim sola ötelenir ve azalan kalır.
B2 birim sola ötelenir ve artan olur.
C2 birim sağa ötelenir ve azalan kalır.
D2 birim yukarı ötelenir ve azalan kalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İçteki +2 girdileri sola taşır. Pozitif yönlü yatay öteleme sıralamayı değiştirmediğinden temel azalanlık korunur.
5Zor
xy-22-6-4-22468101214Og
Verilen $g(x)=2^{2x+1}-4$ grafiğinin iki eksenle kesim noktaları hangisidir?
A$(1/2,0)$ ve $(0,-3)$.
B$(1,0)$ ve $(0,-2)$.
C$(1/2,0)$ ve $(0,-2)$.
D$(-1/2,0)$ ve $(0,2)$.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sıfır için $2^{2x+1}=4=2^2$ olur; $2x+1=2$ ile $x=1/2$ bulunur. Y ekseninde $g(0)=2-4=-2$ olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular