Çözümü göster
$V(2)=1000\cdot1{,}10^2=1210$; ikinci artış yeni değer üzerinden uygulanır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Üstel ve logaritmik fonksiyonlar, büyüme–azalma olaylarını ve çok geniş değer aralıklı ölçekleri modeller. Bu konuda gerçek yaşam problemlerinden denklem kurulur, çözülür ve sonuç bağlamında yorumlanır.
Bileşik faizde $P$ liralık anaparanın yıllık faiz oranı $r$ ise $t$ yıl sonra değeri $A = P(1 + r)^t$ dir. Yarılanma süresi $T$ olan bir maddenin miktarı $N = N_0\left(\dfrac{1}{2}\right)^{t/T}$ ile modellenir. Bakteri gibi çoğalan canlılarda her belirli sürede iki katına çıkma $N = N_0 \cdot 2^{t/T}$ ile ifade edilir. Bu modellerde bilinmeyen üstteyse tabanlar eşitlenir ya da iki yanın logaritması alınır.
Çok geniş aralıkta değişen nicelikler logaritmik ölçeklerle gösterilir. Soruda formül verilir. Ses şiddeti seviyesi $L = 10\log\dfrac{I}{I_0}$ (desibel); asitlik $pH = -\log[H^+]$; deprem büyüklüğü genlik logaritmasıyla ilişkilidir. pH gibi $10$ tabanlı ölçeklerde $1$ birimlik değişim, derişimin $10$ katı kadar değişmesi demektir; desibelde ise $10$ dB lik artış şiddetin $10$ katına çıkması demektir.
Önce modelin bilinenleri yerine konur. Üstel denklem tabanları eşitleyerek ya da logaritma alarak çözülür (gerekli logaritma değerleri soruda verilir). Sonuç bağlamda yorumlanır: negatif süre ya da gerçekçi olmayan değerler elenir, modelin geçerli olduğu aralık sorgulanır. Çözüm grafikle de kontrol edilebilir.
Örnek 1. $1000$ TL anapara yıllık $\%10$ bileşik faizle $3$ yıl sonra kaç TL olur?
$A = 1000 \cdot (1{,}1)^3 = 1000 \cdot 1{,}331 = 1331$ TL dir.
Örnek 2. Yarılanma süresi $5$ gün olan bir maddenin $80$ mg lık miktarı kaç gün sonra $20$ mg olur?
$80 \cdot \left(\dfrac{1}{2}\right)^{t/5} = 20$ ten $\left(\dfrac{1}{2}\right)^{t/5} = \dfrac{1}{4} = \left(\dfrac{1}{2}\right)^2$ ve $\dfrac{t}{5} = 2$, $t = 10$ gün.
Örnek 3. $I = 1000\, I_0$ olan bir sesin şiddet seviyesi kaç desibeldir ($L = 10\log\dfrac{I}{I_0}$)? Hidrojen iyonu derişimi $10^{-3}$ olan çözeltinin pH ı kaçtır?
$L = 10\log 1000 = 10 \cdot 3 = 30$ dB dir. $pH = -\log 10^{-3} = 3$ tür.
Örnek 4. Bir bakteri topluluğu her saat iki katına çıkıyor. Başlangıçta $5000$ olan topluluk $40000$ olduğunda kaç saat geçmiştir? Model uzun süre geçerli midir?
$5000 \cdot 2^t = 40000$ ten $2^t = 8$ ve $t = 3$ saattir. Model uzun süre geçerli değildir; besin ve yer sınırlı olduğundan bakteri sayısı sonsuza dek ikiye katlanamaz.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.