MegaSoru

Trigonometrik Denklem Problemleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Trigonometrik Denklem Problemleri Konu Anlatımı

Trigonometrik fonksiyonlar, dönen ya da salınan olayları modellemede kullanılır: gelgit, mevsimsel sıcaklık, dönme dolap, ses dalgaları. Bu konuda problem durumundan denklem kurulur, çözülür ve sonuç bağlama göre yorumlanır.

Problem çözme adımları

Bir trigonometrik modelleme probleminde şu adımlar izlenir:
• Verilen modeli ve değişkenlerin anlamını belirleyin (zaman, yükseklik, sıcaklık).
• İstenen durumu denkleme çevirin (örneğin $h(t) = 10$).
• Denklemi çözün ve çözümleri modelin tanım aralığıyla sınırlayın.
• Çözümleri bağlama göre yorumlayın; negatif zaman ya da fiziksel olarak anlamsız değerleri eleyin.
• Sonucu grafik ya da farklı bir yöntemle doğrulayın.
Modelin periyodu, olayın tekrar süresini verir: $h(t) = a\sin(bt) + c$ için periyot $\dfrac{2\pi}{b}$, ortalama değer $c$, genlik $|a|$ dır.

Periyodik olaylar

Gelgit, günlük sıcaklık değişimi, dönme dolap gibi olaylar belirli aralıklarla kendini tekrar eder; bu nedenle sinüs ve kosinüsle modellenir. Bu modellerde ekstremum değerler (en yüksek ve en düşük seviye) genlik ve ortalama değerden okunur; belirli bir değerin alındığı zamanlar denklemle bulunur.

Fizik uygulamaları

Eğik düzlemde sürtünmesiz kayan bir cismin ivmesi $a = g\sin\alpha$ dır ($\alpha$ eğim açısı). Basit sarkaç ve eğik atış gibi durumlarda da açı içeren denklemler çıkar. Bu denklemlerde fiziksel kısıtlar (örneğin $0^\circ < \alpha < 90^\circ$) çözüm aralığını belirler.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir dönme dolabın bir kabininin yerden yüksekliği $h(t) = 10 - 8\cos\left(\dfrac{\pi t}{15}\right)$ metredir ($t$: dakika). Dolabın bir turu kaç dakikadır? Kabin ilk kez $10$ m yüksekliğe kaçıncı dakikada çıkar?

Periyot $\dfrac{2\pi}{\pi/15} = 30$ dakikadır. $h(t) = 10$ için $\cos\dfrac{\pi t}{15} = 0$ olmalıdır; ilk pozitif çözüm $\dfrac{\pi t}{15} = \dfrac{\pi}{2}$, yani $t = 7{,}5$ dakikadır.

Örnek 2. Bir limanda su yüksekliği $h(t) = 4 + 2\sin\left(\dfrac{\pi t}{6}\right)$ metredir ($0 \le t \le 12$, $t$ saat). Su yüksekliği kaç kez $5$ m olur? Hangi saatlerde?

$4 + 2\sin\dfrac{\pi t}{6} = 5$ ten $\sin\dfrac{\pi t}{6} = \dfrac{1}{2}$ dir. $0 \le \dfrac{\pi t}{6} \le 2\pi$ aralığında çözümler $\dfrac{\pi t}{6} = \dfrac{\pi}{6}$ ve $\dfrac{5\pi}{6}$ dır; $t = 1$ ve $t = 5$ saat. Su yüksekliği iki kez $5$ m olur.

Örnek 3. Sürtünmesiz bir eğik düzlemde cismin ivmesi $a = 10\sin\alpha$ dır. İvmenin $5\ \text{m/s}^2$ olabilmesi için eğim açısı kaç derece olmalıdır ($0^\circ < \alpha < 90^\circ$)?

$10\sin\alpha = 5$ ten $\sin\alpha = \dfrac{1}{2}$ ve $0^\circ < \alpha < 90^\circ$ aralığında $\alpha = 30^\circ$ dir.

Örnek 4. Günlük sıcaklık $T(t) = 15 + 10\sin\left(\dfrac{\pi (t - 9)}{12}\right)$ ($0 \le t \le 24$, $t$ saat) modelinde sıcaklık $25$ derece olabilir mi? Hangi saatte?

$15 + 10\sin u = 25$ ten $\sin u = 1$ dir, bu mümkündür. $u = \dfrac{\pi (t - 9)}{12} = \dfrac{\pi}{2}$ den $t = 15$ bulunur. $24$ saatlik aralıkta başka çözüm yoktur; sıcaklık $15{:}00$ da $25$ dereceye ulaşır.

Özetle

  • Modelin kuralı verildiğinde istenen durum denkleme çevrilir; çözümler tanım aralığıyla sınırlanır.
  • $h(t) = a\sin(bt) + c$ de periyot $\dfrac{2\pi}{b}$, ortalama $c$, genlik $|a|$ dır.
  • Bağlama uymayan çözümler (negatif zaman, fiziksel olmayan açı) elenir.
  • Sonuç grafik ya da başka bir yöntemle doğrulanır.
  • Bu sınıfta denklemler trigonometrik fonksiyonların birinci kuvvetleriyle sınırlıdır.

Trigonometrik Denklem Problemleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir eğik düzlem deneyinde düzleme paralel ağırlık bileşeni $F=60\sin\theta$ N modeliyle veriliyor. $0\le\theta\le\pi/2$ ve $F=30$ N ise $\theta$ kaç radyandır?
A$\pi/6$
B$\pi/4$
C$\pi/3$
D$5\pi/6$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$60\sin\theta=30$ ile $\sin\theta=1/2$ elde edilir. Verilen ilk çeyrek aralığında yalnız $\theta=\pi/6$ bulunur.
2Kolay
Gelgit yüksekliği $h(t)=5+2\sin(\pi t/6)$ m modeliyle veriliyor; $0\le t < 12$ saat. $h(t)=6$ m hangi zamanlarda olur?
A$t=1$ ve $t=5$ saat.
B$t=1$ ve $t=11$ saat.
CYalnız $t=1$ saat.
D$t=7$ ve $t=11$ saat.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$5+2\sin(\pi t/6)=6$ ile iç hedef $1/2$ olur. İç açılar $\pi/6,5\pi/6$ olduğundan zamanlar $1,5$ saattir.
3Orta
Bir salınım $x(t)=4\sin(\pi t/7)$ cm ile veriliyor; $t\in[0,14]$ saniye. Öğrenci $x=2$ cm için yalnız $t=7/6$ yazıyor. Hangi düzeltme gerekir?
ABaşka zaman eklenmez; pozitif hedef tek köklüdür.
B$t=11$ eklenir; negatif sinüs aynı pozitif konumu verir.
C$t=7$ eklenir; yarım tur aynı konum işaretini korur.
D$t=35/6$ da eklenir; pozitif yarım dalgada aynı konum yükselirken ve azalırken alınır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İç hedef $1/2$ olur; iç açılar $\pi/6,5\pi/6$ ile zamanlar $7/6,35/6$ bulunur. Öğrenci ikinci bölgedeki kökü atlamıştır.
4Orta
Mevsimsel sıcaklık $T(t)=18+6\cos(\pi t/6)$ °C ile modelleniyor; $t\in[0,12]$ ay. $12$ °C sıcaklığının neden yalnız $t=6$ ayında gerçekleştiği hangi gerekçeyle açıklanır?
AHer sıcaklık bir yıllık modelde yalnız bir kez alınır.
B$t=0$ ve $t=12$ de aynı minimumu verir; üç zaman vardır.
CSıcaklık pozitif olduğu için yalnız ilk çeyrekte aranır.
DHedef modelin minimumudur; iç kosinüs $-1$ olur ve aralıkta yalnız $\pi$ açısı uygundur.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
$18+6\cos(\pi t/6)=12$ ile kosinüs $-1$ olur. İç açı $[0,2\pi]$ tarar; tek uygun açı $\pi$ ile $t=6$ bulunur.
5Zor
Akım $I(t)=5\sin(60\pi t)$ A ile modelleniyor. Öğrenci sıfırların yalnız $t=k/30$ zamanlarında olduğunu söylüyor. $t\in[0,1/20]$ saniye için doğru düzeltme hangisidir?
ASıfırlar $t=k/60$ ailesindedir; aralıkta dört sıfır vardır, tam periyotla sıfır aralığı aynı değildir.
B$t=k/30$ ailesi yeterlidir; aralıkta iki sıfır vardır.
C$t=k/120$ ailesi doğrudur; aralıkta yedi sıfır vardır.
DYalnız $t=0$ sıfırdır; diğer zamanlar periyodik tekrardır ve ayrı sayılmaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$60\pi t=k\pi$ koşulu $t=k/60$ verir. $k=0,1,2,3$ ile $0,1/60,1/30,1/20$ alınır. Tam periyot $1/30$ olsa da bir periyotta iki sıfır vardır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular