MegaSoru

Trigonometrik Fonksiyonlarda Dönüşümler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Trigonometrik Fonksiyonlarda Dönüşümler Konu Anlatımı

Bir referans fonksiyondan $g(x) = k \cdot f(mx \pm r) \pm s$ biçiminde yeni fonksiyonlar türetilebilir. Bu dönüşümlerde grafik, yatay ve dikey yönde esner, kayar ve yansır. Her katsayının grafik üzerindeki karşılığı bilinirse nitel özellikler kolayca okunur.

Düşey değişimler: k ve s

$g(x) = k \cdot f(x) + s$ için:
• $|k|$, grafiğin düşey yönde genişleme (genlik) oranıdır; $k < 0$ ise grafik $x$ eksenine göre yansır.
• $s$, grafiği düşey yönde öteler: $s > 0$ yukarı, $s < 0$ aşağı.
$\sin$ ve $\cos$ için görüntü kümesi $[-|k| + s,\ |k| + s]$ olur; örneğin $g(x) = 3\sin x + 1$ in görüntü kümesi $[-2, 4]$ tür. Maksimum değer $|k| + s$, minimum değer $-|k| + s$ dir.

Yatay değişimler: m ve r

$g(x) = f(mx + r)$ için:
• $m$, grafiği yatay yönde sıkıştırır ya da genişletir; $m < 0$ ise $y$ eksenine göre yansıtır. $\sin$ ve $\cos$ için periyot $\dfrac{2\pi}{|m|}$, $\tan$ ve $\cot$ için $\dfrac{\pi}{|m|}$ olur.
• $f(mx + r) = f\left(m\left(x + \dfrac{r}{m}\right)\right)$ olduğundan grafik yatay yönde $\dfrac{r}{m}$ kadar sola kayar ($r$ ve $m$ aynı işaretliyse sola, farklı işaretliyse sağa).

Nitel özellikleri okuma

Dönüşümlü fonksiyonun nitel özellikleri, referans fonksiyonunkilerden dönüşümlerle hesaplanır. Maksimum noktaları, sıfırlar ve artan–azalan aralıklar için $mx + r$ ifadesinin referans fonksiyonun ilgili noktalarına eşitlenmesi yeterlidir. Tanım kümesi ve görüntü kümesi de benzer biçimde dönüşür; $\tan(mx + r)$ için tanım kümesinde $mx + r \ne \dfrac{\pi}{2} + k\pi$ koşulu bulunur.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $g(x) = 3\sin(2x - \pi) + 1$ fonksiyonunun genliğini, periyodunu ve görüntü kümesini bulunuz. En büyük değeri hangi noktada alır?

Genlik $|k| = 3$, periyot $\dfrac{2\pi}{2} = \pi$, görüntü kümesi $[-2, 4]$ tür. En büyük değer $4$ olup $\sin(2x - \pi) = 1$ iken, yani $2x - \pi = \dfrac{\pi}{2} + 2k\pi$ ten $x = \dfrac{3\pi}{4} + k\pi$ noktalarında alınır.

Örnek 2. $g(x) = -2\cos x$ fonksiyonunun görüntü kümesini ve minimum noktasını bulunuz.

$k = -2$ olduğundan grafik $x$ eksenine göre yansır ve $2$ kat genişler. Görüntü kümesi $[-2, 2]$ dir. $\cos 0 = 1$ iken $g(0) = -2$ olduğundan minimum noktalardan biri $(0, -2)$ dir.

Örnek 3. $g(x) = \tan\left(\dfrac{x}{2}\right)$ in periyodunu, $h(x) = \tan(2x)$ in tanım kümesini bulunuz.

$g$ nin periyodu $\dfrac{\pi}{1/2} = 2\pi$ dir. $h$ için $2x \ne \dfrac{\pi}{2} + k\pi$ olmalıdır; tanım kümesi $x \ne \dfrac{\pi}{4} + \dfrac{k\pi}{2}$ dir.

Örnek 4. Birisi "$g(x) = \sin(2x + \pi)$ in periyodu $2\pi$ dir" diyor. Doğru mu?

Yanlış. Periyodu belirleyen $x$ in katsayısıdır: $\dfrac{2\pi}{|2|} = \pi$ dir. $\pi$ ötelemesi periyodu değil, grafiğin konumunu değiştirir.

Özetle

  • $g(x) = k\,f(mx + r) + s$ de $|k|$ genlik, $s$ düşey öteleme, $m$ yatay sıkışma, $-\dfrac{r}{m}$ yatay öteleme belirler.
  • $k < 0$ ise grafik $x$ eksenine, $m < 0$ ise $y$ eksenine göre yansır.
  • $\sin$ ve $\cos$ için periyot $\dfrac{2\pi}{|m|}$, $\tan$ ve $\cot$ için $\dfrac{\pi}{|m|}$ dir.
  • Görüntü kümesi $[-|k| + s, |k| + s]$ dir ($\sin$ ve $\cos$ için).
  • Nitel özellikler, $mx + r$ ifadesi referans fonksiyonun noktalarına eşitlenerek bulunur.

Trigonometrik Fonksiyonlarda Dönüşümler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$g(x)=3\sin x+2$ için genlik ve görüntü kümesi hangisidir?
AGenlik $2$, görüntü kümesi $[-3,3]$.
BGenlik $3$, görüntü kümesi $[-3,3]$.
CGenlik $5$, görüntü kümesi $[-1,5]$.
DGenlik $3$, görüntü kümesi $[-1,5]$.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
$-1\le\sin x\le1$ eşitsizliği üçle çarpılıp iki eklenince $-1\le g(x)\le5$ olur. Genlik, aralık uzunluğunun yarısı olan $3$ değeridir.
2Kolay
$g(x)=\sin(4x)$ için temel periyot ve yatay değişim hangisidir?
APeriyot $8\pi$ olur; yatayda $4$ kat genişler.
BPeriyot $\pi/2$ olur; sinüs eğrisi yatayda $4$ kat sıkışır.
CPeriyot $2\pi$ kalır; yalnız genlik değişir.
DPeriyot $\pi$ olur; sinüsün temel periyodu $\pi$ alınır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Temel sinüs bir tam tur için $2\pi$ açı değişimi ister. $4T=2\pi$ eşitliğinden $T=\pi/2$ olur; aynı dal daha kısa girdi aralığına sığar.
3Orta
$g(x)=-4\cos x+1$ için hangi açıklama doğrudur?
AKosinüs $-1$ olduğunda g maksimum $5$ olur; negatif katsayı tepe ile dibi yer değiştirir.
BKosinüs $1$ olduğunda g maksimum $5$ olur; katsayının işareti etkisizdir.
CGenlik $-4$ olur; genliğin işareti katsayıyla aynıdır.
DMinimum değer $-5$ olur; kayma da negatif alınmalıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$\cos x=-1$ için $g(x)=5$, $\cos x=1$ için $g(x)=-3$ olur. Negatif çarpan temel fonksiyonun değer sırasını ters çevirir; genlik $4$ olur.
4Orta
$g(x)=\cos(-3x)$ fonksiyonunun en küçük pozitif periyodu nedir?
A$\pi/3$
B$2\pi/3$
C$2\pi$
D$6\pi$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yatay yansıma periyodun uzunluğunu değiştirmez. Girdi katsayısının mutlak değeri $3$ olduğundan $T=2\pi/3$ olur.
5Zor
Bir öğrenci $g(x)=\sin(3x-\pi/2)$ için "Temel sinüs üç kat sıkışır, sonra $\pi/2$ sağa ötelenir." diyor. Hangi düzeltme doğru sırayı ve miktarı verir?
AÖnce üç kat sıkıştırılır, sonra $\pi/2$ sağa ötelenir; öğrencinin açıklaması doğrudur.
BÖnce üç kat sıkıştırılır, sonra $\pi/6$ sola ötelenir.
CÖnce üç kat sıkıştırılır, sonra $\pi/6$ sağa ötelenir; iç ifade $3(x-\pi/6)$ olur.
DÖnce üç kat genişletilir, sonra $\pi/6$ sağa ötelenir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$3x-\pi/2=3(x-\pi/6)$ yazılır. Sıkıştırılmış $h(x)=\sin(3x)$ fonksiyonu için $g(x)=h(x-\pi/6)$ olduğundan kayma sağa $\pi/6$ olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular