MegaSoru

Üstel Denklem ve Eşitsizlikler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Üstel Denklem ve Eşitsizlikler Konu Anlatımı

Değişkenin üs olarak bulunduğu denklem ve eşitsizliklere üstel denklem ve eşitsizlik denir. Üstel fonksiyonun bire bir ve monoton olması, bu denklemleri tabanları eşitleyerek çözmeyi mümkün kılar.

Üstel denklemler

$a > 0$, $a \ne 1$ iken $a^{f(x)} = a^{g(x)}$ denkleminde fonksiyon bire bir olduğundan $f(x) = g(x)$ dir. Tabanlar farklıysa önce ortak bir tabana getirilir: $9^x = 27^{x - 1}$ için $3^{2x} = 3^{3x - 3}$ ve $2x = 3x - 3$, $x = 3$. Toplam içeren denklemlerde ortak çarpan parantezine alınır: $2^{x + 1} + 2^x = 12$ için $2^x(2 + 1) = 12$ ve $2^x = 4$, $x = 2$.

Üstel eşitsizlikler

$a > 1$ ise $a^{f(x)} < a^{g(x)} \iff f(x) < g(x)$ (yön korunur). $0 < a < 1$ ise $a^{f(x)} < a^{g(x)} \iff f(x) > g(x)$ (yön değişir). Çünkü taban $1$ den küçükse fonksiyon azalandır. Örneğin $\left(\dfrac{1}{2}\right)^{2x - 1} \ge \dfrac{1}{8}$ için $\dfrac{1}{8} = \left(\dfrac{1}{2}\right)^3$ ve taban $1$ den küçük olduğundan $2x - 1 \le 3$, $x \le 2$ olur.

Grafikle yorum

$a^x = c$ denkleminin çözümü $y = a^x$ grafiği ile $y = c$ doğrusunun kesişim noktasıdır. $a^x > c$ eşitsizliğinin çözümü grafiğin doğrunun üstünde kaldığı $x$ değerleridir. Kesişim yoksa denklemin çözümü yoktur (örneğin $c \le 0$ için $a^x = c$).

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $9^x = 27^{x - 1}$ denklemini çözünüz.

$3^{2x} = 3^{3(x - 1)}$ ten $2x = 3x - 3$ ve $x = 3$ tür.

Örnek 2. $2^{x + 1} + 2^x = 12$ denklemini çözünüz.

$2^x \cdot 2 + 2^x = 12$ ten $2^x \cdot 3 = 12$, $2^x = 4$ ve $x = 2$ dir.

Örnek 3. $\dfrac{1}{4} \le 2^x < 16$ eşitsizliğinin çözüm kümesinde kaç tam sayı vardır?

$2^{-2} \le 2^x < 2^4$ ve taban $2 > 1$ olduğundan $-2 \le x < 4$ tür. Tam sayılar $-2, -1, 0, 1, 2, 3$ olmak üzere $6$ tanedir.

Örnek 4. $\left(\dfrac{1}{3}\right)^x > 9$ eşitsizliğini çözerken bir öğrenci $x > -2$ buluyor. Hata nerede?

$9 = \left(\dfrac{1}{3}\right)^{-2}$ dir ve taban $\dfrac{1}{3} < 1$ olduğundan eşitsizliğin yönü değişir: $x < -2$. Öğrenci tabanın $1$ den küçük olduğunu hesaba katmamıştır.

Özetle

  • $a^{f(x)} = a^{g(x)} \Rightarrow f(x) = g(x)$ ($a > 0$, $a \ne 1$).
  • Tabanlar eşitlenir; toplam varsa ortak çarpan parantezine alınır.
  • $a > 1$ iken eşitsizlik yönü korunur, $0 < a < 1$ iken yön değişir.
  • Grafikle: $a^x$ eğrisi ile doğrunun kesişimi çözümü verir.
  • $a^x = c$ denkleminin çözümü için $c > 0$ olmalıdır.

Üstel Denklem ve Eşitsizlikler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$2^{x+1}=16$ denkleminin çözümü kaçtır?
A$2$
B$3$
C$4$
D$5$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$16=2^4$ yazılır; bire birlik $x+1=4$ ve $x=3$ verir.
2Kolay
$2^{x+1}+2^x=24$ çözümünde doğru ortak çarpan adımı hangisidir?
A$2\cdot2^x=24$; bir terim katsayısız kalır.
B$2^{2x+1}=24$; üsler toplanır.
C$2^x+1=12$; üstel terimler doğrusal toplanır.
D$3\cdot2^x=24$; $2^x=8$ ve $x=3$.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
$2^{x+1}=2\cdot2^x$ olduğundan ortak çarpanın katsayısı 3 olur; $2^3=8$ sonucu doğrular.
3Orta
$9^x=3^{x+4}$ çözümünde hangi adım ve sonuç doğrudur?
A$9=3+6$ olduğundan çözüm 6 olur.
B$3^{2x}=3^{x+4}$ ile $2x=x+4$; çözüm 2 olur.
C$3^{2x}=3^{x+4}$ ile $2x=x+4$; çözüm 4 olur.
D$3^{x+2}=3^{x+4}$; çözüm yoktur.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$9=3^2$ ve kuvvetin kuvveti $2x$ üssünü verir; doğrusal eşitlikten $x=4$ bulunur.
4Orta
$3^{x+2}-3^x=72$ denkleminin çözümü kaçtır?
A$0$
B$1$
C$2$
D$3$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$3^x(9-1)=72$ ile $3^x=9$ ve $x=2$ bulunur.
5Zor
$5^{x+1}+5^{x-1}=130$ için hangi adım ve sonuç doğrudur?
A$5^{x-1}(5+1)=130$; $x=2$.
B$5^{2x}=130$; üsler toplanır.
C$5^{x-1}(25-1)=130$; çözüm 1 olur.
D$5^{x-1}(25+1)=130$; $5^{x-1}=5$ ve $x=2$.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Küçük üslü terim dışarı alınır; üst farkı 2 olduğundan katsayı 25 olur. $26\cdot5=130$ ile kök doğrulanır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular