MegaSoru

Yönlü Açı, Radyan ve Birim Çember 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Yönlü Açı, Radyan ve Birim Çember Konu Anlatımı

Trigonometrik fonksiyonları dik üçgenin ötesine taşımak için açılar yönlü ölçülür ve birim çember kullanılır. Derece yanında radyan da açı birimi olarak kullanılır. Bu konu, sinüs ve kosinüs fonksiyonlarının tanımına zemin hazırlar.

Yönlü açı ve esas ölçü

Başlangıç kenarı $x$ ekseninin pozitif yönü olan bir açı, bitim kenarına saat yönünün tersine dönülerek ölçülürse pozitif, saat yönünde dönülerek ölçülürse negatif yönlüdür. Aynı bitim kenarına tam turlar sonunda varılabildiğinden bir açının sonsuz sayıda ölçüsü vardır: $\theta + k \cdot 360^\circ$ ($k \in \mathbb{Z}$). Bunlar içinde $0^\circ \le \theta < 360^\circ$ olanına esas ölçü denir. Örneğin $765^\circ = 2 \cdot 360^\circ + 45^\circ$ olduğundan esas ölçüsü $45^\circ$ dir; $-60^\circ$ nin esas ölçüsü $300^\circ$ dir.

Radyan

Merkezi çemberin merkezinde olan ve gördüğü yay uzunluğu yarıçapa eşit olan açının ölçüsü $1$ radyandır. Tam çember $2\pi$ radyan olduğundan $\pi \text{ rad} = 180^\circ$ dir. Dönüşüm $\dfrac{D}{180} = \dfrac{R}{\pi}$ bağıntısıyla yapılır: $30^\circ = \dfrac{\pi}{6}$, $45^\circ = \dfrac{\pi}{4}$, $60^\circ = \dfrac{\pi}{3}$, $90^\circ = \dfrac{\pi}{2}$, $225^\circ = \dfrac{5\pi}{4}$. Esas ölçü radyan olarak $0 \le \theta < 2\pi$ aralığındadır.

Birim çember ve trigonometrik oranlar

Merkezi orijinde ve yarıçapı $1$ olan çembere birim çember denir. Pozitif $x$ ekseninden $\theta$ kadar dönülerek varılan nokta $P$ ise $P$ nin koordinatları $(\cos\theta, \sin\theta)$ dır. Buna göre $\tan\theta = \dfrac{\sin\theta}{\cos\theta}$ ($\cos\theta \ne 0$) ve $\cot\theta = \dfrac{\cos\theta}{\sin\theta}$ ($\sin\theta \ne 0$) tanımlanır; $-1 \le \sin\theta \le 1$ ve $-1 \le \cos\theta \le 1$ dir.
Bölgelere göre işaretler: I. bölgede dört oran da pozitif; II. bölgede yalnız $\sin$; III. bölgede yalnız $\tan$ ve $\cot$; IV. bölgede yalnız $\cos$ pozitiftir.

Özel açılar ve indirgeme

Özel açıların değerleri: $\sin 30^\circ = \dfrac{1}{2}$, $\sin 45^\circ = \dfrac{\sqrt{2}}{2}$, $\sin 60^\circ = \dfrac{\sqrt{3}}{2}$, $\sin 90^\circ = 1$ ve $\cos$ değerleri bunların tersi sırayla; $\tan 45^\circ = 1$, $\tan 30^\circ = \dfrac{\sqrt{3}}{3}$, $\tan 60^\circ = \sqrt{3}$.
Birim çemberin simetrisinden:
• $\sin(\pi - x) = \sin x$, $\cos(\pi - x) = -\cos x$
• $\sin(\pi + x) = -\sin x$, $\cos(\pi + x) = -\cos x$
• $\sin(2\pi - x) = -\sin x$, $\cos(2\pi - x) = \cos x$
• $\sin(-x) = -\sin x$, $\cos(-x) = \cos x$
Bu bağıntılarla $90^\circ$ den büyük açıların değerleri, dar açının değerine indirgenir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $\dfrac{7\pi}{6}$ radyanlık açının sinüs ve kosinüs değerlerini bulunuz.

$\dfrac{7\pi}{6} = \pi + \dfrac{\pi}{6}$ dır. $\sin\left(\pi + \dfrac{\pi}{6}\right) = -\sin\dfrac{\pi}{6} = -\dfrac{1}{2}$ ve $\cos\left(\pi + \dfrac{\pi}{6}\right) = -\cos\dfrac{\pi}{6} = -\dfrac{\sqrt{3}}{2}$ dir.

Örnek 2. $-\dfrac{\pi}{3}$ ve $765^\circ$ açılarının esas ölçülerini bulunuz.

$-\dfrac{\pi}{3} + 2\pi = \dfrac{5\pi}{3}$ tür. $765^\circ - 2 \cdot 360^\circ = 45^\circ$ dir.

Örnek 3. $\cos\dfrac{5\pi}{6}$ değerini hesaplayınız ve $\tan\dfrac{5\pi}{6}$ nın işaretini belirleyiniz.

$\dfrac{5\pi}{6} = \pi - \dfrac{\pi}{6}$ olduğundan $\cos\dfrac{5\pi}{6} = -\cos\dfrac{\pi}{6} = -\dfrac{\sqrt{3}}{2}$ dir. Açı II. bölgede olduğundan $\sin$ pozitif, $\cos$ negatif ve $\tan$ negatiftir.

Örnek 4. Birisi "$\sin(\pi + x) = \sin x$ dir" diyor. Doğru mu?

Yanlış. $\pi + x$ açısının birim çemberdeki noktası, $x$ in noktasının orijine göre simetriğidir; hem $x$ hem $y$ koordinatı işaret değiştirir. Doğrusu $\sin(\pi + x) = -\sin x$ tir. Örneğin $x = \dfrac{\pi}{6}$ için $\sin\dfrac{7\pi}{6} = -\dfrac{1}{2}$ dir.

Özetle

  • Yönlü açı saat yönünün tersine pozitiftir; esas ölçü $0$ ile $360^\circ$ ($2\pi$) arasındadır.
  • $\pi \text{ rad} = 180^\circ$; dönüşüm $\dfrac{D}{180} = \dfrac{R}{\pi}$ ile yapılır.
  • Birim çemberde $\theta$ açısına karşılık gelen nokta $(\cos\theta, \sin\theta)$ dır.
  • Bölgelere göre işaret: I hepsi $+$, II yalnız $\sin$, III yalnız $\tan$ ve $\cot$, IV yalnız $\cos$.
  • $\pi - x$, $\pi + x$, $2\pi - x$ indirgemeleri birim çember simetrisinden gelir.

Yönlü Açı, Radyan ve Birim Çember — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Başlangıç kolu pozitif $x$ ekseni olan bir ışın, saat yönünün tersine $80^\circ$ dönüyor. Bu hareketin yönlü açı ölçüsü için doğru açıklama hangisidir?
A$-80^\circ$; saat yönünün tersine dönüş negatif kabul edilir.
B$+280^\circ$; dönülen açı yerine tamamlayıcısı alınır.
C$+80^\circ$; saat yönünün tersine dönüş pozitif kabul edilir.
D$0^\circ$; başlangıç kolu eksen üzerinde olduğu için açı sıfırdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Pozitif yön, saat yönünün tersidir. Dönüş $80^\circ$ olduğundan yönlü ölçü $+80^\circ$ olur.
2Kolay
$150^\circ$ kaç radyandır?
A$\frac{\pi}{6}$
B$\frac{2\pi}{3}$
C$\frac{5\pi}{6}$
D$\frac{7\pi}{6}$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$150\cdot\frac{\pi}{180}=\frac{5\pi}{6}$ radyan olur.
3Orta
Bir öğrenci $-140^\circ$ açısının esas ölçüsünü, negatifliği kaldırarak $140^\circ$ buluyor. Hangi açıklama hatayı düzeltir?
AEsas ölçü $220^\circ$ olur; aynı son kol için bir tam tur eklenmelidir.
B$140^\circ$ doğrudur; esas ölçü mutlak değerle bulunur.
CEsas ölçü $40^\circ$ olur; negatif açılara bir dik açı eklenir.
DEsas ölçü $-140^\circ$ kalır; esas ölçü negatif olabilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$-140^\circ+360^\circ=220^\circ$ aralık koşulunu ve aynı son kolu sağlar. Mutlak değer almak dönüş yönünü değiştirerek başka kola götürür.
4Orta
$-815^\circ$ açısının $[0^\circ,360^\circ)$ aralığındaki esas ölçüsü kaç derecedir?
A$95^\circ$
B$175^\circ$
C$265^\circ$
D$355^\circ$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$-815+3\cdot360=265$ ve $0\le265<360$ olduğundan esas ölçü $265^\circ$ olur.
5Zor
Yarıçapı $40$ cm olan bir çemberde bir merkez açının gördüğü yay $0{,}6$ m uzunluğundadır. Bir öğrenci açıyı $0{,}6/40$ radyan buluyor. Doğru düzeltme hangisidir?
ABirimler farklı olsa da $0{,}6/40$ oranı kullanılmalıdır.
BÖnce yay $60$ cm yapılmalı; açı $\frac{3}{2}$ radyandır.
CYay $6$ cm yapılmalı; açı $\frac{3}{20}$ radyandır.
DYarıçap $4$ m yapılmalı; açı $\frac{3}{20}$ radyandır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$0{,}6$ m $=60$ cm olduğundan $\theta=60/40=3/2$ radyan bulunur. Oran aynı uzunluk birimleriyle kurulmalıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular