MegaSoru

Tanjant ve Kotanjant Fonksiyonları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tanjant ve Kotanjant Fonksiyonları Konu Anlatımı

Tanjant ve kotanjant, sinüs ve kosinüsün oranı olarak tanımlanır ve tanım kümelerinde boşluk (asimptot) bulunan periyodik fonksiyonlardır. Bu konuda iki fonksiyonun nitel özellikleri ve aralarındaki ilişki incelenir.

Tanjant fonksiyonu

$f(x) = \tan x = \dfrac{\sin x}{\cos x}$ fonksiyonunun tanım kümesi $\mathbb{R} \setminus \left\{\dfrac{\pi}{2} + k\pi : k \in \mathbb{Z}\right\}$, görüntü kümesi $\mathbb{R}$ dir. Periyodu $\pi$ dir. Tek fonksiyondur. Sıfırları $x = k\pi$ dir. $\tan x$ in grafiğinin $x = \dfrac{\pi}{2} + k\pi$ doğrularına yaklaştığı, ancak onları kesmediği görülür; bu doğrular düşey asimptottur. $\left(-\dfrac{\pi}{2}, \dfrac{\pi}{2}\right)$ aralığında artandır ve bu aralıkta bire bir ve $\mathbb{R}$ ye örtendir. I. ve III. bölgede pozitif, II. ve IV. bölgede negatiftir.

Kotanjant fonksiyonu

$f(x) = \cot x = \dfrac{\cos x}{\sin x}$ fonksiyonunun tanım kümesi $\mathbb{R} \setminus \{k\pi : k \in \mathbb{Z}\}$, görüntü kümesi $\mathbb{R}$, periyodu $\pi$ dir. Tek fonksiyondur. Sıfırları $x = \dfrac{\pi}{2} + k\pi$ dir. $x = k\pi$ doğruları düşey asimptottur. Tanım kümesinin her $(k\pi, (k + 1)\pi)$ aralığında azalandır. $\cot x = \dfrac{1}{\tan x}$ ve $\cot x = \tan\left(\dfrac{\pi}{2} - x\right)$ dir.

Dikkat edilecek noktalar

$\tan$ fonksiyonu tanım kümesinin tamamında artan değildir; yalnız her bir $\left(-\dfrac{\pi}{2} + k\pi, \dfrac{\pi}{2} + k\pi\right)$ aralığında artandır. Örneğin $\dfrac{\pi}{4} < \dfrac{3\pi}{4}$ olduğu hâlde $\tan\dfrac{\pi}{4} = 1 > \tan\dfrac{3\pi}{4} = -1$ dir. Benzer biçimde $\cot$ da yalnız her aralıkta azalandır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $\tan\left(-\dfrac{\pi}{3}\right)$ ve $\cot\dfrac{\pi}{6}$ değerlerini bulunuz.

$\tan\left(-\dfrac{\pi}{3}\right) = -\tan\dfrac{\pi}{3} = -\sqrt{3}$ tür. $\cot\dfrac{\pi}{6} = \dfrac{\cos(\pi/6)}{\sin(\pi/6)} = \dfrac{\sqrt{3}/2}{1/2} = \sqrt{3}$ tür.

Örnek 2. $[0, 2\pi]$ aralığında $\tan x = 1$ denkleminin çözümlerini bulunuz.

$\tan x = 1$ için $x = \dfrac{\pi}{4} + k\pi$ dir. $[0, 2\pi]$ aralığında $x = \dfrac{\pi}{4}$ ve $x = \dfrac{5\pi}{4}$ çözümlerdir.

Örnek 3. $\tan x$ in tanım kümesinde $\mathbb{R}$ nin hangi noktaları yoktur? Neden?

$\cos x = 0$ olan noktalar, yani $x = \dfrac{\pi}{2} + k\pi$ tanım kümesinde değildir; paydayı sıfır yaparlar.

Örnek 4. Birisi "$\tan$ fonksiyonu tanım kümesinde artandır" diyor. Bu doğru mu?

Yanlış. $\dfrac{\pi}{4} < \dfrac{3\pi}{4}$ iken $\tan\dfrac{\pi}{4} = 1$ ve $\tan\dfrac{3\pi}{4} = -1$, yani $\tan\dfrac{\pi}{4} > \tan\dfrac{3\pi}{4}$ dir. Fonksiyon her $\left(-\dfrac{\pi}{2} + k\pi, \dfrac{\pi}{2} + k\pi\right)$ aralığında artandır, ama tanım kümesinin bütünü üzerinde artan değildir.

Özetle

  • $\tan$ ve $\cot$ nın periyodu $\pi$, görüntü kümesi $\mathbb{R}$, ikisi de tek fonksiyondur.
  • $\tan$ in tanım kümesi $x \ne \dfrac{\pi}{2} + k\pi$; $\cot$ nın tanım kümesi $x \ne k\pi$ dir. Bu noktalarda düşey asimptot vardır.
  • $\tan$ her tanım aralığında artan, $\cot$ her aralıkta azalandır; bütün tanım kümesinde monoton değillerdir.
  • $\cot x = \dfrac{1}{\tan x} = \tan\left(\dfrac{\pi}{2} - x\right)$.
  • Kısıtlı aralıkta ($\left(-\dfrac{\pi}{2}, \dfrac{\pi}{2}\right)$ gibi) $\tan$ bire bir ve $\mathbb{R}$ ye örtendir.

Tanjant ve Kotanjant Fonksiyonları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$f(x)=\tan x$ fonksiyonunun gerçek sayılardaki tanım kümesi hangisidir?
A$\mathbb{R}\setminus\{k\pi:k\in\mathbb{Z}\}$.
B$\mathbb{R}\setminus\{\pi/2+k\pi:k\in\mathbb{Z}\}$.
C$\mathbb{R}$.
D$[-1,1]$.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Tanjant $\sin x/\cos x$ oranıdır. Payda $x=\pi/2+k\pi$ girdilerinde sıfır olduğundan bu girdiler dışlanır.
2Kolay
Tanjantın en küçük pozitif periyodu kaç radyandır?
A$\pi/2$
B$\pi$
C$2\pi$
D$4\pi$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yarım turda sinüs ve kosinüsün ikisi de işaret değiştirir; oran korunur. En küçük pozitif tekrar uzunluğu $\pi$ olur.
3Orta
$g(x)=\cot x$ için $x=k\pi$ girdilerinin dışlanmasının doğru gerekçesi hangisidir?
A$\cot x=\cos x/\sin x$ oranında payda bu girdilerde sıfır olur.
BBu girdilerde kosinüs sıfır olur; pay sıfır olunca oran tanımsızdır.
CKotanjant negatif girdilerde tanımlı değildir.
DKotanjant yalnız tam sayı olmayan girdilerde tanımlıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$\sin(k\pi)=0$ ve $\cos(k\pi)=(-1)^k$ olur. Sıfır olmayan payın sıfır paydaya bölünmesi tanımlı değildir.
4Orta
$0 < u < v < \pi$ için kotanjant değerleri nasıl karşılaştırılır?
A$\cot u > \cot v$.
B$\cot u < \cot v$.
C$\cot u=\cot v$.
D$\cot u\cdot\cot v > 0$ her zaman sağlanır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kotanjant $(0,\pi)$ dalında kesin azalandır; küçük girdinin değeri daha büyüktür. İki girdi $\pi/2$ noktasının farklı tarafında olabileceğinden çarpımın pozitifliği zorunlu değildir.
5Zor
Bir öğrenci $x\in(-\pi/4,\pi/4)\cup(3\pi/4,5\pi/4)$ için $f(x)=\tan x$ fonksiyonunun bire bir ve $\mathbb{R}$ hedefine örten olduğunu söylüyor. Hangi düzeltme iki hatayı birlikte giderir?
ABire bir değildir ve örtmez; iki parça aynı $(-1,1)$ değerlerini tekrar eder.
BBire bir ve örtendir; her parçada artan olması yeterlidir.
CBire birdir ama örtmez; görüntü $(-1,1)$ olduğundan tekrar olamaz.
DBire bir değildir ama örtendir; iki dar dal birleşince bütün gerçek değerler alınır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İkinci aralık ilkine $\pi$ eklenerek elde edilir; iki parçada görüntü $(-1,1)$ olur. Örneğin $0$ ve $\pi$ aynı sıfır değerine gider; hedefteki $2$ alınamaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular