MegaSoru

Üstel Fonksiyon ve Nitel Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Üstel Fonksiyon ve Nitel Özellikleri Konu Anlatımı

Üstel fonksiyonlar, değişkenin üs olduğu fonksiyonlardır. Hücre bölünmesi, nüfus artışı, değer kaybı gibi hızlı artan ya da azalan olayları modellerler. Bu konuda temel üstel fonksiyonun nitel özellikleri ve $e$ sayısı incelenir.

Üstel fonksiyon

$a > 0$ ve $a \ne 1$ olmak üzere $f(x) = a^x$ fonksiyonuna üstel fonksiyon denir. $a$ nın pozitif olması $a^x$ in her gerçek $x$ için tanımlı olmasını, $a \ne 1$ olması fonksiyonun sabit olmamasını sağlar. Tanım kümesi $\mathbb{R}$, görüntü kümesi $(0, \infty)$ dur: $a^x$ her zaman pozitiftir, sıfırı yoktur ve negatif değer almaz. Grafiği her $a$ için $(0, 1)$ noktasından geçer ve $x$ ekseni yatay asimptottur.

Artanlık ve azalanlık

$a > 1$ ise fonksiyon artandır: $x_1 < x_2$ iken $a^{x_1} < a^{x_2}$. $0 < a < 1$ ise fonksiyon azalandır: $x_1 < x_2$ iken $a^{x_1} > a^{x_2}$. Her iki durumda da fonksiyon bire birdir ve $\mathbb{R}$ den $(0, \infty)$ ya örtendir. Tek ya da çift fonksiyon değildir. $a^x$ ile $\left(\dfrac{1}{a}\right)^x = a^{-x}$ in grafikleri $y$ eksenine göre simetriktir.

e sayısı

İrrasyonel bir sayı olan $e \approx 2{,}718$ matematikte ve doğa bilimlerinde çok kullanılır. $f(x) = e^x$ fonksiyonu $a = e > 1$ olduğundan artan bir üstel fonksiyondur. $x > 0$ için $2^x < e^x < 3^x$ dir. $e^x$ in grafiği de $(0, 1)$ den geçer ve $x$ ekseni yatay asimptottur.

Üstel artış ve azalış

Her saat sayısını iki katına çıkaran bir hücre topluluğunda $t$ saat sonra sayı $N_0 \cdot 2^t$ olur. Her yıl değerinin $\%20$ sini kaybeden bir araç için $t$ yıl sonra değer $D_0 \cdot (0{,}8)^t$ dir. Tabloda $x$ eşit adımlarla artarken ardışık çıktıların oranı sabitse fonksiyon üsteldir (her adımda $a$ ile çarpılır); ardışık çıktıların farkı sabitse fonksiyon doğrusaldır. Grafikte üstel artışın hızı zamanla büyür, üstel azalışta ise her adımdaki azalma miktarı zamanla küçülür.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $(0{,}5)^3$, $(0{,}5)^2$ ve $(0{,}5)^{-1}$ sayılarını küçükten büyüğe sıralayınız.

$0 < 0{,}5 < 1$ olduğundan $f(x) = (0{,}5)^x$ azalandır. Üsler $-1 < 2 < 3$ olduğundan $(0{,}5)^3 < (0{,}5)^2 < (0{,}5)^{-1}$ dir (yani $0{,}125 < 0{,}25 < 2$).

Örnek 2. Başlangıçta $5$ olan bir hücre topluluğu her saat iki katına çıkıyor. $4$ saat sonra kaç hücre olur?

$N(t) = 5 \cdot 2^t$ olduğundan $N(4) = 5 \cdot 16 = 80$ dir.

Örnek 3. $x > 0$ için $2^x$, $e^x$ ve $3^x$ i sıralayınız. $f(x) = 2^x$ ile $g(x) = 2^{-x}$ in grafiklerinin ilişkisi nedir?

Taban büyüdükçe $x > 0$ için değer büyür: $2^x < e^x < 3^x$. $g(x) = 2^{-x} = f(-x)$ olduğundan grafikler $y$ eksenine göre simetriktir.

Örnek 4. Birisi "$a^x$ bazı $x$ değerlerinde negatif olabilir" diyor. Doğru mu?

Yanlış. $a > 0$ olduğundan $a^x > 0$ dır; üstel fonksiyonun görüntü kümesi $(0, \infty)$ dur. Hiçbir $x$ için negatif ya da sıfır değer almaz.

Özetle

  • $f(x) = a^x$ ($a > 0$, $a \ne 1$) için tanım kümesi $\mathbb{R}$, görüntü kümesi $(0, \infty)$ dur.
  • $a > 1$ ise artan, $0 < a < 1$ ise azalandır; her durumda bire birdir.
  • Grafik $(0, 1)$ den geçer; $x$ ekseni yatay asimptottur; fonksiyonun sıfırı yoktur.
  • $e \approx 2{,}718$; $e^x$ artan bir üstel fonksiyondur.
  • $a^x$ ile $a^{-x}$ in grafikleri $y$ eksenine göre simetriktir.

Üstel Fonksiyon ve Nitel Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$f(x)=2^x$ fonksiyonunun en geniş gerçek tanım ve görüntü kümeleri hangisidir?
ATanım $\mathbb{R}$, görüntü $(0,\infty)$.
BTanım $(0,\infty)$, görüntü $\mathbb{R}$.
CTanım $\mathbb{R}$, görüntü $[0,\infty)$.
DTanım $[0,\infty)$, görüntü $[1,\infty)$.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Pozitif tabanın her gerçek kuvveti tanımlıdır ve pozitiftir. $2^x$ bütün pozitif değerleri alır ama sıfır olmaz.
2Kolay
$f(x)=6^x$ fonksiyonunun sıfırları ve işareti hakkında hangisi doğrudur?
AYalnız $x=0$ sıfırdır; diğer girdilerde pozitiftir.
BNegatif girdilerde negatiftir, pozitif girdilerde pozitiftir.
CGerçek sıfırı yoktur; bütün gerçek girdilerde pozitiftir.
DBütün negatif girdiler sıfırdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Pozitif tabanın gerçek kuvveti daima pozitiftir. Özellikle $6^0=1$ olur; sıfır çıktı alınmaz.
3Orta
Bir öğrenci $f(x)=11^x$ için $f(0)=0$ yazıyor ve 0 girdisini sıfır kabul ediyor. Doğru düzeltme hangisidir?
A$11^0=0$ doğrudur; taban sıfır değildir diye sonuç değişmez.
B$11^0=11$ olur; sıfır üs tabanı aynen bırakır.
C$11^0$ tanımsızdır; gerçek tanım kümesinden 0 çıkarılır.
D$11^0=1$ olur; sıfır üs sıfır çıktı değildir ve gerçek sıfır yoktur.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sıfır olmayan pozitif tabanın sıfırıncı kuvveti 1 olur. Bütün gerçek kuvvetler pozitif olduğundan fonksiyonun sıfır girdisi olsa da sıfır değeri yoktur.
4Orta
$a > 1$ ve $u < v$ için $a^u$ ile $a^v$ değerlerinin sırası hangi gerekçeyle belirlenir?
A$a^u < a^v$; tabanı birden büyük üstel fonksiyon kesin artandır.
B$a^u > a^v$; üs büyüdükçe değer her pozitif tabanda küçülür.
C$a^u=a^v$; taban aynıysa değerler eşittir.
DSıra için u ve v mutlaka tam sayı olmalıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$a > 1$ durumunda üstel fonksiyon bütün gerçek girdilerde kesin artar. Dolayısıyla farklı gerçek üsler aynı sırada değerlere karşılık gelir.
5Zor
Yıl sonu değerleriAdım0123Değer60000480003840030720
Tabloda bir aracın yıl sonu değerleri TL cinsinden verilmiştir. Her yıl önceki değere göre %20 kayıp olduğuna göre ikinci yıl kalan değer neden başlangıca göre %60 değildir?
Aİki yılın kayıpları doğrudan %40 olur; kalan değer %60 olur.
Bİkinci yıl yeni kayıp olmaz; kalan değer %80 olur.
Cİki yılın çarpanı $0{,}8\cdot0{,}8=0{,}64$ olur; kalan değer başlangıca göre %64 olur.
Dİki yılın çarpanı $0{,}2\cdot0{,}2=0{,}04$ olur; kalan değer %4 olur.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Her yıl kalan değere 0,8 katsayısı uygulanır. İkinci yıl $60000\cdot0{,}8^2=38400$ TL olur; başlangıca oran $38400/60000=0{,}64$ olduğundan %64 kalır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular